دیوانِ حافظ

جلد اول
غزل شمار ۱ تا ۱۵۹
======================================
کتابخانه دیجیتال بانی تک (http://www.banitak.com/library)تلاش دارد تا با کمک افرادی که
تمایل دارند آثار فارسی را که قانون حق نشر شامل آن ها نمی شود به صورت txt در اختیار همگان قرار دهد۔در صورتی که تمایل دارید با ما همکاری داشته باشید و کتاب مورد علاقه خود را در کتابخانه قرار دهید می توانید با ما به آدرس
[email protected].
تماس بگیرید۔
======================================
عنوان کتاب : ديوان حافظ
نويسنده : حافظ
تاريخ نشر : آذر 82
تايپ : http://diglib۔sharif۔edu

ديوان حافظ

۱

الا يا ايها الساقی ادر کاسا و ناولها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها

به بوی نافه‌ای کاخر صبا زان طره بگشايد
ز تاب جعد مشکينش چه خون افتاد در دل‌ها

مرا در منزل جانان چه امن عيش چون هر دم
جرس فرياد می‌دارد که بربنديد محمل‌ها

به می سجاده رنگين کن گرت پير مغان گويد
که سالک بی‌خبر نبود ز راه و رسم منزل‌ها

شب تاريک و بيم موج و گردابی چنين هايل
کجا دانند حال ما سبکباران ساحل‌ها

همه کارم ز خود کامی به بدنامی کشيد آخر
نهان کی ماند آن رازی کز او سازند محفل‌ها

حضوری گر همی‌خواهی از او غايب مشو حافظ
متی ما تلق من تهوی دع الدنيا و اهملها

۲

صلاح کار کجا و من خراب کجا ببين تفاوت ره کز کجاست تا به کجا

دلم ز صومعه بگرفت و خرقه سالوس کجاست دير مغان و شراب ناب کجا

چه نسبت است به رندی صلاح و تقوا را سماع وعظ کجا نغمه رباب کجا

ز روی دوست دل دشمنان چه دريابد چراغ مرده کجا شمع آفتاب کجا

چو کحل بينش ما خاک آستان شماست کجا رويم بفرما از اين جناب کجا

مبين به سيب زنخدان که چاه در راه است کجا همی‌روی ای دل بدين شتاب کجا

بشد که ياد خوشش باد روزگار وصال خود آن کرشمه کجا رفت و آن عتاب کجا

قرار و خواب ز حافظ طمع مدار ای دوست قرار چيست صبوری کدام و خواب کجا

۳

اگر آن ترک شيرازی به دست آرد دل ما را
به خال هندويش بخشم سمرقند و بخارا را

بده ساقی می باقی که در جنت نخواهی يافت
کنار آب رکن آباد و گلگشت مصلا را

فغان کاين لوليان شوخ شيرين کار شهرآشوب
چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان يغما را

ز عشق ناتمام ما جمال يار مستغنی است
به آب و رنگ و خال و خط چه حاجت روی زيبا را

من از آن حسن روزافزون که يوسف داشت دانستم
که عشق از پرده عصمت برون آرد زليخا را

اگر دشنام فرمايی و گر نفرين دعا گويم جواب تلخ می‌زيبد لب لعل شکرخا را

نصيحت گوش کن جانا که از جان دوست‌تر دارند
جوانان سعادتمند پند پير دانا را

حديث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو
که کس نگشود و نگشايد به حکمت اين معما را

غزل گفتی و در سفتی بيا و خوش بخوان حافظ
که بر نظم تو افشاند فلک عقد ثريا را

۴

صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را که سر به کوه و بيابان تو داده‌ای ما را

شکرفروش که عمرش دراز باد چرا تفقدی نکند طوطی شکرخا را

غرور حسنت اجازت مگر نداد ای گل که پرسشی نکنی عندليب شيدا را

به خلق و لطف توان کرد صيد اهل نظر به بند و دام نگيرند مرغ دانا را

ندانم از چه سبب رنگ آشنايی نيست سهی قدان سيه چشم ماه سيما را

چو با حبيب نشينی و باده پيمايی به ياد دار محبان بادپيما را

جز اين قدر نتوان گفت در جمال تو عيب که وضع مهر و وفا نيست روی زيبا را

در آسمان نه عجب گر به گفته حافظ سرود زهره به رقص آورد مسيحا را

۵

دل می‌رود ز دستم صاحب دلان خدا را
دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا
کشتی شکستگانيم ای باد شرطه برخيز
باشد که بازبينيم ديدار آشنا را
ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون
نيکی به جای ياران فرصت شمار يارا
در حلقه گل و مل خوش خواند دوش بلبل
هات الصبوح هبوا يا ايها السکارا
ای صاحب کرامت شکرانه سلامت
روزی تفقدی کن درويش بی‌نوا را
آسايش دو گيتی تفسير اين دو حرف است
با دوستان مروت با دشمنان مدارا
در کوی نيک نامی ما را گذر ندادند
گر تو نمی‌پسندی تغيير کن قضا را

آن تلخ وش که صوفی ام الخباثش خواند
اشهی لنا و احلی من قبله العذارا
هنگام تنگدستی در عيش کوش و مستی
کاين کيميای هستی قارون کند گدا را
سرکش مشو که چون شمع از غيرتت بسوزد
دلبر که در کف او موم است سنگ خارا
آيينه سکندر جام می است بنگر
تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا
خوبان پارسی گو بخشندگان عمرند
ساقی بده بشارت رندان پارسا را
حافظ به خود نپوشيد اين خرقه می آلود
ای شيخ پاکدامن معذور دار ما را

۶

به ملازمان سلطان که رساند اين دعا را
که به شکر پادشاهی ز نظر مران گدا را

ز رقيب ديوسيرت به خدای خود پناهم مگر آن شهاب ثاقب مددی دهد خدا را

مژه سياهت ار کرد به خون ما اشارت ز فريب او بينديش و غلط مکن نگارا

دل عالمی بسوزی چو عذار برفروزی تو از اين چه سود داری که نمی‌کنی مدارا

همه شب در اين اميدم که نسيم صبحگاهی به پيام آشنايان بنوازد آشنا را

چه قيامت است جانا که به عاشقان نمودی
دل و جان فدای رويت بنما عذار ما را

به خدا که جرعه‌ای ده تو به حافظ سحرخيز
که دعای صبحگاهی اثری کند شما را

۷

صوفی بيا که آينه صافيست جام را تا بنگری صفای می لعل فام را

راز درون پرده ز رندان مست پرس کاين حال نيست زاهد عالی مقام را

عنقا شکار کس نشود دام بازچين کان جا هميشه باد به دست است دام را

در بزم دور يک دو قدح درکش و برو يعنی طمع مدار وصال دوام را

ای دل شباب رفت و نچيدی گلی ز عيش پيرانه سر مکن هنری ننگ و نام را

در عيش نقد کوش که چون آبخور نماند آدم بهشت روضه دارالسلام را

ما را بر آستان تو بس حق خدمت است ای خواجه بازبين به ترحم غلام را

حافظ مريد جام می است ای صبا برو وز بنده بندگی برسان شيخ جام را

۸

ساقيا برخيز و درده جام را خاک بر سر کن غم ايام را

ساغر می بر کفم نه تا ز بر برکشم اين دلق ازرق فام را

گر چه بدناميست نزد عاقلان ما نمی‌خواهيم ننگ و نام را

باده درده چند از اين باد غرور خاک بر سر نفس نافرجام را

دود آه سينه نالان من سوخت اين افسردگان خام را

محرم راز دل شيدای خود کس نمی‌بينم ز خاص و عام را

با دلارامی مرا خاطر خوش است کز دلم يک باره برد آرام را

ننگرد ديگر به سرو اندر چمن هر که ديد آن سرو سيم اندام را

صبر کن حافظ به سختی روز و شب عاقبت روزی بيابی کام را

۹

رونق عهد شباب است دگر بستان را می‌رسد مژده گل بلبل خوش الحان را

ای صبا گر به جوانان چمن بازرسی خدمت ما برسان سرو و گل و ريحان را

گر چنين جلوه کند مغبچه باده فروش خاکروب در ميخانه کنم مژگان را

ای که بر مه کشی از عنبر سارا چوگان مضطرب حال مگردان من سرگردان را

ترسم اين قوم که بر دردکشان می‌خندند در سر کار خرابات کنند ايمان را

يار مردان خدا باش که در کشتی نوح هست خاکی که به آبی نخرد طوفان را

برو از خانه گردون به در و نان مطلب کان سيه کاسه در آخر بکشد مهمان را

هر که را خوابگه آخر مشتی خاک است گو چه حاجت که به افلاک کشی ايوان را

ماه کنعانی من مسند مصر آن تو شد وقت آن است که بدرود کنی زندان را

حافظا می خور و رندی کن و خوش باش ولی دام تزوير مکن چون دگران قرآن را

۱۰

دوش از مسجد سوی ميخانه آمد پير ما
چيست ياران طريقت بعد از اين تدبير ما

ما مريدان روی سوی قبله چون آريم چون روی سوی خانه خمار دارد پير ما

در خرابات طريقت ما به هم منزل شويم
کاين چنين رفته‌ست در عهد ازل تقدير ما

عقل اگر داند که دل دربند زلفش چون خوش است
عاقلان ديوانه گردند از پی زنجير ما

روی خوبت آيتی از لطف بر ما کشف کرد
زان زمان جز لطف و خوبی نيست در تفسير ما

با دل سنگينت آيا هيچ درگيرد شبی آه آتشناک و سوز سينه شبگير ما

تير آه ما ز گردون بگذرد حافظ خموش
رحم کن بر جان خود پرهيز کن از تير ما

۱۱

ساقی به نور باده برافروز جام ما مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما

ما در پياله عکس رخ يار ديده‌ايم ای بی‌خبر ز لذت شرب مدام ما

هرگز نميرد آن که دلش زنده شد به عشق ثبت است بر جريده عالم دوام ما

چندان بود کرشمه و ناز سهی قدان کايد به جلوه سرو صنوبرخرام ما

ای باد اگر به گلشن احباب بگذری زنهار عرضه ده بر جانان پيام ما

گو نام ما ز ياد به عمدا چه می‌بری خود آيد آن که ياد نياری ز نام ما

مستی به چشم شاهد دلبند ما خوش است زان رو سپرده‌اند به مستی زمام ما

ترسم که صرفه‌ای نبرد روز بازخواست نان حلال شيخ ز آب حرام ما

حافظ ز ديده دانه اشکی همی‌فشان باشد که مرغ وصل کند قصد دام ما

دريای اخضر فلک و کشتی هلال هستند غرق نعمت حاجی قوام ما

۱۲

ای فروغ ماه حسن از روی رخشان شما
آب روی خوبی از چاه زنخدان شما
عزم ديدار تو دارد جان بر لب آمده
بازگردد يا برآيد چيست فرمان شما
کس به دور نرگست طرفی نبست از عافيت
به که نفروشند مستوری به مستان شما
بخت خواب آلود ما بيدار خواهد شد مگر
زان که زد بر ديده آبی روی رخشان شما
با صبا همراه بفرست از رخت گلدسته‌ای
بو که بويی بشنويم از خاک بستان شما
عمرتان باد و مراد ای ساقيان بزم جم
گر چه جام ما نشد پرمی به دوران شما
دل خرابی می‌کند دلدار را آگه کنيد
زينهار ای دوستان جان من و جان شما

کی دهد دست اين غرض يا رب که همدستان شوند
خاطر مجموع ما زلف پريشان شما
دور دار از خاک و خون دامن چو بر ما بگذری
کاندر اين ره کشته بسيارند قربان شما
ای صبا با ساکنان شهر يزد از ما بگو
کای سر حق ناشناسان گوی چوگان شما
گر چه دوريم از بساط قرب همت دور نيست
بنده شاه شماييم و ثناخوان شما
ای شهنشاه بلنداختر خدا را همتی
تا ببوسم همچو اختر خاک ايوان شما
می‌کند حافظ دعايی بشنو آمينی بگو
روزی ما باد لعل شکرافشان شما

۱۳

می‌دمد صبح و کله بست سحاب الصبوح الصبوح يا اصحاب

می‌چکد ژاله بر رخ لاله المدام المدام يا احباب

می‌وزد از چمن نسيم بهشت هان بنوشيد دم به دم می ناب

تخت زمرد زده است گل به چمن راح چون لعل آتشين درياب

در ميخانه بسته‌اند دگر افتتح يا مفتح الابواب

لب و دندانت را حقوق نمک هست بر جان و سينه‌های کباب

اين چنين موسمی عجب باشد که ببندند ميکده به شتاب

بر رخ ساقی پری پيکر همچو حافظ بنوش باده ناب

۱۴

گفتم ای سلطان خوبان رحم کن بر اين غريب
گفت در دنبال دل ره گم کند مسکين غريب

گفتمش مگذر زمانی گفت معذورم بدار خانه پروردی چه تاب آرد غم چندين غريب

خفته بر سنجاب شاهی نازنينی را چه غم
گر ز خار و خاره سازد بستر و بالين غريب

ای که در زنجير زلفت جای چندين آشناست
خوش فتاد آن خال مشکين بر رخ رنگين غريب

می‌نمايد عکس می در رنگ روی مه وشت همچو برگ ارغوان بر صفحه نسرين غريب

بس غريب افتاده است آن مور خط گرد رخت
گر چه نبود در نگارستان خط مشکين غريب

گفتم ای شام غريبان طره شبرنگ تو در سحرگاهان حذر کن چون بنالد اين غريب

گفت حافظ آشنايان در مقام حيرتند دور نبود گر نشيند خسته و مسکين غريب

۱۵

ای شاهد قدسی که کشد بند نقابت و ای مرغ بهشتی که دهد دانه و آبت

خوابم بشد از ديده در اين فکر جگرسوز کاغوش که شد منزل آسايش و خوابت

درويش نمی‌پرسی و ترسم که نباشد انديشه آمرزش و پروای ثوابت

راه دل عشاق زد آن چشم خماری پيداست از اين شيوه که مست است شرابت

تيری که زدی بر دلم از غمزه خطا رفت تا باز چه انديشه کند رای صوابت

هر ناله و فرياد که کردم نشنيدی پيداست نگارا که بلند است جنابت

دور است سر آب از اين باديه هش دار تا غول بيابان نفريبد به سرابت

تا در ره پيری به چه آيين روی ای دل باری به غلط صرف شد ايام شبابت

ای قصر دل افروز که منزلگه انسی يا رب مکناد آفت ايام خرابت

حافظ نه غلاميست که از خواجه گريزد صلحی کن و بازآ که خرابم ز عتابت

۱۶

خمی که ابروی شوخ تو در کمان انداخت به قصد جان من زار ناتوان انداخت

نبود نقش دو عالم که رنگ الفت بود زمانه طرح محبت نه اين زمان انداخت

به يک کرشمه که نرگس به خودفروشی کرد
فريب چشم تو صد فتنه در جهان انداخت

شراب خورده و خوی کرده می‌روی به چمن که آب روی تو آتش در ارغوان انداخت

به بزمگاه چمن دوش مست بگذشتم چو از دهان توام غنچه در گمان انداخت

بنفشه طره مفتول خود گره می‌زد صبا حکايت زلف تو در ميان انداخت

ز شرم آن که به روی تو نسبتش کردم سمن به دست صبا خاک در دهان انداخت

من از ورع می و مطرب نديدمی زين پيش هوای مغبچگانم در اين و آن انداخت

کنون به آب می لعل خرقه می‌شويم نصيبه ازل از خود نمی‌توان انداخت

مگر گشايش حافظ در اين خرابی بود که بخشش ازلش در می مغان انداخت

جهان به کام من اکنون شود که دور زمان مرا به بندگی خواجه جهان انداخت

۱۷

سينه از آتش دل در غم جانانه بسوخت
آتشی بود در اين خانه که کاشانه بسوخت

تنم از واسطه دوری دلبر بگداخت جانم از آتش مهر رخ جانانه بسوخت

سوز دل بين که ز بس آتش اشکم دل شمع دوش بر من ز سر مهر چو پروانه بسوخت

آشنايی نه غريب است که دلسوز من است
چون من از خويش برفتم دل بيگانه بسوخت

خرقه زهد مرا آب خرابات ببرد خانه عقل مرا آتش ميخانه بسوخت

چون پياله دلم از توبه که کردم بشکست
همچو لاله جگرم بی می و خمخانه بسوخت

ماجرا کم کن و بازآ که مرا مردم چشم
خرقه از سر به درآورد و به شکرانه بسوخت

ترک افسانه بگو حافظ و می نوش دمی که نخفتيم شب و شمع به افسانه بسوخت

۱۸

ساقيا آمدن عيد مبارک بادت وان مواعيد که کردی مرواد از يادت

در شگفتم که در اين مدت ايام فراق برگرفتی ز حريفان دل و دل می‌دادت

برسان بندگی دختر رز گو به درآی که دم و همت ما کرد ز بند آزادت

شادی مجلسيان در قدم و مقدم توست جای غم باد مر آن دل که نخواهد شادت

شکر ايزد که ز تاراج خزان رخنه نيافت بوستان سمن و سرو و گل و شمشادت

چشم بد دور کز آن تفرقه‌ات بازآورد طالع نامور و دولت مادرزادت

حافظ از دست مده دولت اين کشتی نوح ور نه طوفان حوادث ببرد بنيادت

۱۹

ای نسيم سحر آرامگه يار کجاست منزل آن مه عاشق کش عيار کجاست

شب تار است و ره وادی ايمن در پيش آتش طور کجا موعد ديدار کجاست

هر که آمد به جهان نقش خرابی دارد در خرابات بگوييد که هشيار کجاست

آن کس است اهل بشارت که اشارت داند نکته‌ها هست بسی محرم اسرار کجاست

هر سر موی مرا با تو هزاران کار است ما کجاييم و ملامت گر بی‌کار کجاست

بازپرسيد ز گيسوی شکن در شکنش کاين دل غمزده سرگشته گرفتار کجاست

عقل ديوانه شد آن سلسله مشکين کو دل ز ما گوشه گرفت ابروی دلدار کجاست

ساقی و مطرب و می جمله مهياست ولی عيش بی يار مهيا نشود يار کجاست

حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج فکر معقول بفرما گل بی خار کجاست

۲۰

روزه يک سو شد و عيد آمد و دل‌ها برخاست
می ز خمخانه به جوش آمد و می بايد خواست

نوبه زهدفروشان گران جان بگذشت وقت رندی و طرب کردن رندان پيداست

چه ملامت بود آن را که چنين باده خورد
اين چه عيب است بدين بی‌خردی وين چه خطاست

باده نوشی که در او روی و ريايی نبود
بهتر از زهدفروشی که در او روی و رياست

ما نه رندان رياييم و حريفان نفاق آن که او عالم سر است بدين حال گواست

فرض ايزد بگذاريم و به کس بد نکنيم وان چه گويند روا نيست نگوييم رواست

چه شود گر من و تو چند قدح باده خوريم
باده از خون رزان است نه از خون شماست

اين چه عيب است کز آن عيب خلل خواهد بود
ور بود نيز چه شد مردم بی‌عيب کجاست

۲۱

دل و دينم شد و دلبر به ملامت برخاست
گفت با ما منشين کز تو سلامت برخاست

که شنيدی که در اين بزم دمی خوش بنشست
که نه در آخر صحبت به ندامت برخاست

شمع اگر زان لب خندان به زبان لافی زد
پيش عشاق تو شب‌ها به غرامت برخاست

در چمن باد بهاری ز کنار گل و سرو به هواداری آن عارض و قامت برخاست

مست بگذشتی و از خلوتيان ملکوت به تماشای تو آشوب قيامت برخاست

پيش رفتار تو پا برنگرفت از خجلت
سرو سرکش که به ناز از قد و قامت برخاست

حافظ اين خرقه بينداز مگر جان ببری کاتش از خرقه سالوس و کرامت برخاست

۲۲

چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست سخن شناس نه‌ای جان من خطا اين جاست

سرم به دنيی و عقبی فرو نمی‌آيد
تبارک الله از اين فتنه‌ها که در سر ماست

در اندرون من خسته دل ندانم کيست که من خموشم و او در فغان و در غوغاست

دلم ز پرده برون شد کجايی ای مطرب
بنال هان که از اين پرده کار ما به نواست

مرا به کار جهان هرگز التفات نبود رخ تو در نظر من چنين خوشش آراست

نخفته‌ام ز خيالی که می‌پزد دل من خمار صدشبه دارم شرابخانه کجاست

چنين که صومعه آلوده شد ز خون دلم گرم به باده بشوييد حق به دست شماست

از آن به دير مغانم عزيز می‌دارند که آتشی که نميرد هميشه در دل ماست

چه ساز بود که در پرده می‌زد آن مطرب
که رفت عمر و هنوزم دماغ پر ز هواست

ندای عشق تو ديشب در اندرون دادند فضای سينه حافظ هنوز پر ز صداست

۲۳

خيال روی تو در هر طريق همره ماست نسيم موی تو پيوند جان آگه ماست

به رغم مدعيانی که منع عشق کنند جمال چهره تو حجت موجه ماست

ببين که سيب زنخدان تو چه می‌گويد هزار يوسف مصری فتاده در چه ماست

اگر به زلف دراز تو دست ما نرسد گناه بخت پريشان و دست کوته ماست

به حاجب در خلوت سرای خاص بگو فلان ز گوشه نشينان خاک درگه ماست

به صورت از نظر ما اگر چه محجوب است هميشه در نظر خاطر مرفه ماست

اگر به سالی حافظ دری زند بگشای که سال‌هاست که مشتاق روی چون مه ماست

۲۴

مطلب طاعت و پيمان و صلاح از من مست که به پيمانه کشی شهره شدم روز الست

من همان دم که وضو ساختم از چشمه عشق
چارتکبير زدم يک سره بر هر چه که هست

می بده تا دهمت آگهی از سر قضا که به روی که شدم عاشق و از بوی که مست

کمر کوه کم است از کمر مور اين جا نااميد از در رحمت مشو ای باده پرست

بجز آن نرگس مستانه که چشمش مرساد زير اين طارم فيروزه کسی خوش ننشست

جان فدای دهنش باد که در باغ نظر چمن آرای جهان خوشتر از اين غنچه نبست

حافظ از دولت عشق تو سليمانی شد يعنی از وصل تواش نيست بجز باد به دست

۲۵

شکفته شد گل حمرا و گشت بلبل مست صلای سرخوشی ای صوفيان باده پرست

اساس توبه که در محکمی چو سنگ نمود ببين که جام زجاجی چه طرفه‌اش بشکست

بيار باده که در بارگاه استغنا چه پاسبان و چه سلطان چه هوشيار و چه مست

از اين رباط دودر چون ضرورت است رحيل
رواق و طاق معيشت چه سربلند و چه پست

مقام عيش ميسر نمی‌شود بی‌رنج بلی به حکم بلا بسته‌اند عهد الست

به هست و نيست مرنجان ضمير و خوش می‌باش
که نيستيست سرانجام هر کمال که هست

شکوه آصفی و اسب باد و منطق طير به باد رفت و از او خواجه هيچ طرف نبست

به بال و پر مرو از ره که تير پرتابی هوا گرفت زمانی ولی به خاک نشست

زبان کلک تو حافظ چه شکر آن گويد که گفته سخنت می‌برند دست به دست

۲۶

زلف آشفته و خوی کرده و خندان لب و مست
پيرهن چاک و غزل خوان و صراحی در دست

نرگسش عربده جوی و لبش افسوس کنان نيم شب دوش به بالين من آمد بنشست

سر فرا گوش من آورد به آواز حزين گفت ای عاشق ديرينه من خوابت هست

عاشقی را که چنين باده شبگير دهند کافر عشق بود گر نشود باده پرست

برو ای زاهد و بر دردکشان خرده مگير
که ندادند جز اين تحفه به ما روز الست

آن چه او ريخت به پيمانه ما نوشيديم اگر از خمر بهشت است وگر باده مست

خنده جام می و زلف گره گير نگار ای بسا توبه که چون توبه حافظ بشکست

۲۷

در دير مغان آمد يارم قدحی در دست
مست از می و ميخواران از نرگس مستش مست
در نعل سمند او شکل مه نو پيدا
وز قد بلند او بالای صنوبر پست
آخر به چه گويم هست از خود خبرم چون نيست
وز بهر چه گويم نيست با وی نظرم چون هست
شمع دل دمسازم بنشست چو او برخاست
و افغان ز نظربازان برخاست چو او بنشست
گر غاليه خوش بو شد در گيسوی او پيچيد
ور وسمه کمانکش گشت در ابروی او پيوست
بازآی که بازآيد عمر شده حافظ
هر چند که نايد باز تيری که بشد از شست

۲۸

به جان خواجه و حق قديم و عهد درست که مونس دم صبحم دعای دولت توست

سرشک من که ز طوفان نوح دست برد ز لوح سينه نيارست نقش مهر تو شست

بکن معامله‌ای وين دل شکسته بخر که با شکستگی ارزد به صد هزار درست

زبان مور به آصف دراز گشت و رواست که خواجه خاتم جم ياوه کرد و بازنجست

دلا طمع مبر از لطف بی‌نهايت دوست چو لاف عشق زدی سر بباز چابک و چست

به صدق کوش که خورشيد زايد از نفست که از دروغ سيه روی گشت صبح نخست

شدم ز دست تو شيدای کوه و دشت و هنوز نمی‌کنی به ترحم نطاق سلسله سست

مرنج حافظ و از دلبران حفاظ مجوی گناه باغ چه باشد چو اين گياه نرست

۲۹

ما را ز خيال تو چه پروای شراب است خم گو سر خود گير که خمخانه خراب است

گر خمر بهشت است بريزيد که بی دوست هر شربت عذبم که دهی عين عذاب است

افسوس که شد دلبر و در ديده گريان تحرير خيال خط او نقش بر آب است

بيدار شو ای ديده که ايمن نتوان بود
زين سيل دمادم که در اين منزل خواب است

معشوق عيان می‌گذرد بر تو وليکن اغيار همی‌بيند از آن بسته نقاب است

گل بر رخ رنگين تو تا لطف عرق ديد در آتش شوق از غم دل غرق گلاب است

سبز است در و دشت بيا تا نگذاريم دست از سر آبی که جهان جمله سراب است

در کنج دماغم مطلب جای نصيحت کاين گوشه پر از زمزمه چنگ و رباب است

حافظ چه شد ار عاشق و رند است و نظرباز بس طور عجب لازم ايام شباب است

۳۰

زلفت هزار دل به يکی تار مو ببست راه هزار چاره گر از چار سو ببست

تا عاشقان به بوی نسيمش دهند جان بگشود نافه‌ای و در آرزو ببست

شيدا از آن شدم که نگارم چو ماه نو ابرو نمود و جلوه گری کرد و رو ببست

ساقی به چند رنگ می اندر پياله ريخت
اين نقش‌ها نگر که چه خوش در کدو ببست

يا رب چه غمزه کرد صراحی که خون خم با نعره‌های قلقلش اندر گلو ببست

مطرب چه پرده ساخت که در پرده سماع بر اهل وجد و حال در های و هو ببست

حافظ هر آن که عشق نورزيد و وصل خواست احرام طوف کعبه دل بی وضو ببست

۳۱

آن شب قدری که گويند اهل خلوت امشب است
يا رب اين تاثير دولت در کدامين کوکب است

تا به گيسوی تو دست ناسزايان کم رسد
هر دلی از حلقه‌ای در ذکر يارب يارب است

کشته چاه زنخدان توام کز هر طرف صد هزارش گردن جان زير طوق غبغب است

شهسوار من که مه آيينه دار روی اوست تاج خورشيد بلندش خاک نعل مرکب است

عکس خوی بر عارضش بين کفتاب گرم رو
در هوای آن عرق تا هست هر روزش تب است

من نخواهم کرد ترک لعل يار و جام می
زاهدان معذور داريدم که اينم مذهب است

اندر آن ساعت که بر پشت صبا بندند زين
با سليمان چون برانم من که مورم مرکب است

آن که ناوک بر دل من زير چشمی می‌زند قوت جان حافظش در خنده زير لب است

آب حيوانش ز منقار بلاغت می‌چکد
زاغ کلک من به نام ايزد چه عالی مشرب است

۳۲

خدا چو صورت ابروی دلگشای تو بست گشاد کار من اندر کرشمه‌های تو بست

مرا و سرو چمن را به خاک راه نشاند زمانه تا قصب نرگس قبای تو بست

ز کار ما و دل غنچه صد گره بگشود نسيم گل چو دل اندر پی هوای تو بست

مرا به بند تو دوران چرخ راضی کرد ولی چه سود که سررشته در رضای تو بست

چو نافه بر دل مسکين من گره مفکن که عهد با سر زلف گره گشای تو بست

تو خود وصال دگر بودی ای نسيم وصال خطا نگر که دل اميد در وفای تو بست

ز دست جور تو گفتم ز شهر خواهم رفت
به خنده گفت که حافظ برو که پای تو بست

۳۳

خلوت گزيده را به تماشا چه حاجت است
چون کوی دوست هست به صحرا چه حاجت است

جانا به حاجتی که تو را هست با خدا کخر دمی بپرس که ما را چه حاجت است

ای پادشاه حسن خدا را بسوختيم آخر سال کن که گدا را چه حاجت است

ارباب حاجتيم و زبان سال نيست در حضرت کريم تمنا چه حاجت است

محتاج قصه نيست گرت قصد خون ماست
چون رخت از آن توست به يغما چه حاجت است

جام جهان نماست ضمير منير دوست اظهار احتياج خود آن جا چه حاجت است

آن شد که بار منت ملاح بردمی گوهر چو دست داد به دريا چه حاجت است

ای مدعی برو که مرا با تو کار نيست احباب حاضرند به اعدا چه حاجت است

ای عاشق گدا چو لب روح بخش يار می‌داندت وظيفه تقاضا چه حاجت است

حافظ تو ختم کن که هنر خود عيان شود با مدعی نزاع و محاکا چه حاجت است

۳۴

رواق منظر چشم من آشيانه توست کرم نما و فرود آ که خانه خانه توست

به لطف خال و خط از عارفان ربودی دل لطيفه‌های عجب زير دام و دانه توست

دلت به وصل گل ای بلبل صبا خوش باد که در چمن همه گلبانگ عاشقانه توست

علاج ضعف دل ما به لب حوالت کن که اين مفرح ياقوت در خزانه توست

به تن مقصرم از دولت ملازمتت ولی خلاصه جان خاک آستانه توست

من آن نيم که دهم نقد دل به هر شوخی در خزانه به مهر تو و نشانه توست

تو خود چه لعبتی ای شهسوار شيرين کار که توسنی چو فلک رام تازيانه توست

چه جای من که بلغزد سپهر شعبده باز از اين حيل که در انبانه بهانه توست

سرود مجلست اکنون فلک به رقص آرد که شعر حافظ شيرين سخن ترانه توست

۳۵

برو به کار خود ای واعظ اين چه فريادست
مرا فتاد دل از ره تو را چه افتادست

ميان او که خدا آفريده است از هيچ دقيقه‌ايست که هيچ آفريده نگشادست

به کام تا نرساند مرا لبش چون نای نصيحت همه عالم به گوش من بادست

گدای کوی تو از هشت خلد مستغنيست اسير عشق تو از هر دو عالم آزادست

اگر چه مستی عشقم خراب کرد ولی اساس هستی من زان خراب آبادست

دلا منال ز بيداد و جور يار که يار
تو را نصيب همين کرد و اين از آن دادست

برو فسانه مخوان و فسون مدم حافظ کز اين فسانه و افسون مرا بسی يادست

۳۶

تا سر زلف تو در دست نسيم افتادست دل سودازده از غصه دو نيم افتادست

چشم جادوی تو خود عين سواد سحر است
ليکن اين هست که اين نسخه سقيم افتادست

در خم زلف تو آن خال سيه دانی چيست نقطه دوده که در حلقه جيم افتادست

زلف مشکين تو در گلشن فردوس عذار چيست طاووس که در باغ نعيم افتادست

دل من در هوس روی تو ای مونس جان خاک راهيست که در دست نسيم افتادست

همچو گرد اين تن خاکی نتواند برخاست
از سر کوی تو زان رو که عظيم افتادست

سايه قد تو بر قالبم ای عيسی دم عکس روحيست که بر عظم رميم افتادست

آن که جز کعبه مقامش نبد از ياد لبت بر در ميکده ديدم که مقيم افتادست

حافظ گمشده را با غمت ای يار عزيز اتحاديست که در عهد قديم افتادست

۳۷

بيا که قصر امل سخت سست بنيادست بيار باده که بنياد عمر بر بادست

غلام همت آنم که زير چرخ کبود ز هر چه رنگ تعلق پذيرد آزادست

چه گويمت که به ميخانه دوش مست و خراب سروش عالم غيبم چه مژده‌ها دادست

که ای بلندنظر شاهباز سدره نشين نشيمن تو نه اين کنج محنت آبادست

تو را ز کنگره عرش می‌زنند صفير ندانمت که در اين دامگه چه افتادست

نصيحتی کنمت ياد گير و در عمل آر که اين حديث ز پير طريقتم يادست

غم جهان مخور و پند من مبر از ياد که اين لطيفه عشقم ز ره روی يادست

رضا به داده بده وز جبين گره بگشای که بر من و تو در اختيار نگشادست

مجو درستی عهد از جهان سست نهاد که اين عجوز عروس هزاردامادست

نشان عهد و وفا نيست در تبسم گل بنال بلبل بی دل که جای فريادست

حسد چه می‌بری ای سست نظم بر حافظ قبول خاطر و لطف سخن خدادادست

۳۸

بی مهر رخت روز مرا نور نماندست وز عمر مرا جز شب ديجور نماندست

هنگام وداع تو ز بس گريه که کردم دور از رخ تو چشم مرا نور نماندست

می‌رفت خيال تو ز چشم من و می‌گفت هيهات از اين گوشه که معمور نماندست

وصل تو اجل را ز سرم دور همی‌داشت از دولت هجر تو کنون دور نماندست

نزديک شد آن دم که رقيب تو بگويد دور از رخت اين خسته رنجور نماندست

صبر است مرا چاره هجران تو ليکن چون صبر توان کرد که مقدور نماندست

در هجر تو گر چشم مرا آب روان است گو خون جگر ريز که معذور نماندست

حافظ ز غم از گريه نپرداخت به خنده ماتم زده را داعيه سور نماندست

۳۹

باغ مرا چه حاجت سرو و صنوبر است شمشاد خانه پرور ما از که کمتر است

ای نازنين پسر تو چه مذهب گرفته‌ای کت خون ما حلالتر از شير مادر است

چون نقش غم ز دور ببينی شراب خواه تشخيص کرده‌ايم و مداوا مقرر است

از آستان پير مغان سر چرا کشيم دولت در آن سرا و گشايش در آن در است

يک قصه بيش نيست غم عشق وين عجب کز هر زبان که می‌شنوم نامکرر است

دی وعده داد وصلم و در سر شراب داشت
امروز تا چه گويد و بازش چه در سر است

شيراز و آب رکنی و اين باد خوش نسيم عيبش مکن که خال رخ هفت کشور است

فرق است از آب خضر که ظلمات جای او است تا آب ما که منبعش الله اکبر است

ما آبروی فقر و قناعت نمی‌بريم با پادشه بگوی که روزی مقدر است

حافظ چه طرفه شاخ نباتيست کلک تو کش ميوه دلپذيرتر از شهد و شکر است

۴۰

المنه لله که در ميکده باز است زان رو که مرا بر در او روی نياز است

خم‌ها همه در جوش و خروشند ز مستی
وان می که در آن جاست حقيقت نه مجاز است

از وی همه مستی و غرور است و تکبر وز ما همه بيچارگی و عجز و نياز است

رازی که بر غير نگفتيم و نگوييم با دوست بگوييم که او محرم راز است

شرح شکن زلف خم اندر خم جانان کوته نتوان کرد که اين قصه دراز است

بار دل مجنون و خم طره ليلی رخساره محمود و کف پای اياز است

بردوخته‌ام ديده چو باز از همه عالم تا ديده من بر رخ زيبای تو باز است

در کعبه کوی تو هر آن کس که بيايد از قبله ابروی تو در عين نماز است

ای مجلسيان سوز دل حافظ مسکين از شمع بپرسيد که در سوز و گداز است

۴۱

اگر چه باده فرح بخش و باد گل‌بيز است
به بانگ چنگ مخور می که محتسب تيز است

صراحی ای و حريفی گرت به چنگ افتد به عقل نوش که ايام فتنه انگيز است

در آستين مرقع پياله پنهان کن که همچو چشم صراحی زمانه خون‌ريز است

به آب ديده بشوييم خرقه‌ها از می که موسم ورع و روزگار پرهيز است

مجوی عيش خوش از دور باژگون سپهر که صاف اين سر خم جمله دردی آميز است

سپهر برشده پرويزنيست خون افشان که ريزه‌اش سر کسری و تاج پرويز است

عراق و فارس گرفتی به شعر خوش حافظ بيا که نوبت بغداد و وقت تبريز است

۴۲

حال دل با تو گفتنم هوس است خبر دل شنفتنم هوس است

طمع خام بين که قصه فاش از رقيبان نهفتنم هوس است

شب قدری چنين عزيز و شريف با تو تا روز خفتنم هوس است

وه که دردانه‌ای چنين نازک در شب تار سفتنم هوس است

ای صبا امشبم مدد فرمای که سحرگه شکفتنم هوس است

از برای شرف به نوک مژه خاک راه تو رفتنم هوس است

همچو حافظ به رغم مدعيان شعر رندانه گفتنم هوس است

۴۳

صحن بستان ذوق بخش و صحبت ياران خوش است
وقت گل خوش باد کز وی وقت ميخواران خوش است

از صبا هر دم مشام جان ما خوش می‌شود
آری آری طيب انفاس هواداران خوش است

ناگشوده گل نقاب آهنگ رحلت ساز کرد
ناله کن بلبل که گلبانگ دل افکاران خوش است

مرغ خوشخوان را بشارت باد کاندر راه عشق
دوست را با ناله شب‌های بيداران خوش است

نيست در بازار عالم خوشدلی ور زان که هست
شيوه رندی و خوش باشی عياران خوش است

از زبان سوسن آزاده‌ام آمد به گوش
کاندر اين دير کهن کار سبکباران خوش است

حافظا ترک جهان گفتن طريق خوشدليست
تا نپنداری که احوال جهان داران خوش است

۴۴

کنون که بر کف گل جام باده صاف است به صد هزار زبان بلبلش در اوصاف است

بخواه دفتر اشعار و راه صحرا گير چه وقت مدرسه و بحث کشف کشاف است

فقيه مدرسه دی مست بود و فتوی داد که می حرام ولی به ز مال اوقاف است

به درد و صاف تو را حکم نيست خوش درکش
که هر چه ساقی ما کرد عين الطاف است

ببر ز خلق و چو عنقا قياس کار بگير که صيت گوشه نشينان ز قاف تا قاف است

حديث مدعيان و خيال همکاران همان حکايت زردوز و بورياباف است

خموش حافظ و اين نکته‌های چون زر سرخ نگاه دار که قلاب شهر صراف است

۴۵

در اين زمانه رفيقی که خالی از خلل است صراحی می ناب و سفينه غزل است

جريده رو که گذرگاه عافيت تنگ است پياله گير که عمر عزيز بی‌بدل است

نه من ز بی عملی در جهان ملولم و بس ملالت علما هم ز علم بی عمل است

به چشم عقل در اين رهگذار پرآشوب جهان و کار جهان بی‌ثبات و بی‌محل است

بگير طره مه چهره‌ای و قصه مخوان که سعد و نحس ز تاثير زهره و زحل است

دلم اميد فراوان به وصل روی تو داشت ولی اجل به ره عمر رهزن امل است

به هيچ دور نخواهند يافت هشيارش چنين که حافظ ما مست باده ازل است

۴۶

گل در بر و می در کف و معشوق به کام است
سلطان جهانم به چنين روز غلام است

گو شمع مياريد در اين جمع که امشب در مجلس ما ماه رخ دوست تمام است

در مذهب ما باده حلال است وليکن بی روی تو ای سرو گل اندام حرام است

گوشم همه بر قول نی و نغمه چنگ است چشمم همه بر لعل لب و گردش جام است

در مجلس ما عطر مياميز که ما را هر لحظه ز گيسوی تو خوش بوی مشام است

از چاشنی قند مگو هيچ و ز شکر زان رو که مرا از لب شيرين تو کام است

تا گنج غمت در دل ويرانه مقيم است همواره مرا کوی خرابات مقام است

از ننگ چه گويی که مرا نام ز ننگ است
وز نام چه پرسی که مرا ننگ ز نام است

ميخواره و سرگشته و رنديم و نظرباز
وان کس که چو ما نيست در اين شهر کدام است

با محتسبم عيب مگوييد که او نيز پيوسته چو ما در طلب عيش مدام است

حافظ منشين بی می و معشوق زمانی کايام گل و ياسمن و عيد صيام است

۴۷

به کوی ميکده هر سالکی که ره دانست دری دگر زدن انديشه تبه دانست

زمانه افسر رندی نداد جز به کسی که سرفرازی عالم در اين کله دانست

بر آستانه ميخانه هر که يافت رهی ز فيض جام می اسرار خانقه دانست

هر آن که راز دو عالم ز خط ساغر خواند رموز جام جم از نقش خاک ره دانست

ورای طاعت ديوانگان ز ما مطلب که شيخ مذهب ما عاقلی گنه دانست

دلم ز نرگس ساقی امان نخواست به جان چرا که شيوه آن ترک دل سيه دانست

ز جور کوکب طالع سحرگهان چشمم چنان گريست که ناهيد ديد و مه دانست

حديث حافظ و ساغر که می‌زند پنهان چه جای محتسب و شحنه پادشه دانست

بلندمرتبه شاهی که نه رواق سپهر نمونه‌ای ز خم طاق بارگه دانست

۴۸

صوفی از پرتو می راز نهانی دانست گوهر هر کس از اين لعل توانی دانست

قدر مجموعه گل مرغ سحر داند و بس که نه هر کو ورقی خواند معانی دانست

عرضه کردم دو جهان بر دل کارافتاده بجز از عشق تو باقی همه فانی دانست

آن شد اکنون که ز ابنای عوام انديشم محتسب نيز در اين عيش نهانی دانست

دلبر آسايش ما مصلحت وقت نديد ور نه از جانب ما دل نگرانی دانست

سنگ و گل را کند از يمن نظر لعل و عقيق هر که قدر نفس باد يمانی دانست

ای که از دفتر عقل آيت عشق آموزی ترسم اين نکته به تحقيق ندانی دانست

می بياور که ننازد به گل باغ جهان هر که غارتگری باد خزانی دانست

حافظ اين گوهر منظوم که از طبع انگيخت ز اثر تربيت آصف ثانی دانست

۴۹

روضه خلد برين خلوت درويشان است
مايه محتشمی خدمت درويشان است
گنج عزلت که طلسمات عجايب دارد
فتح آن در نظر رحمت درويشان است
قصر فردوس که رضوانش به دربانی رفت
منظری از چمن نزهت درويشان است
آن چه زر می‌شود از پرتو آن قلب سياه
کيمياييست که در صحبت درويشان است
آن که پيشش بنهد تاج تکبر خورشيد
کبرياييست که در حشمت درويشان است
دولتی را که نباشد غم از آسيب زوال
بی تکلف بشنو دولت درويشان است
خسروان قبله حاجات جهانند ولی
سببش بندگی حضرت درويشان است

روی مقصود که شاهان به دعا می‌طلبند
مظهرش آينه طلعت درويشان است
از کران تا به کران لشکر ظلم است ولی
از ازل تا به ابد فرصت درويشان است
ای توانگر مفروش اين همه نخوت که تو را
سر و زر در کنف همت درويشان است
گنج قارون که فرو می‌شود از قهر هنوز
خوانده باشی که هم از غيرت درويشان است
من غلام نظر آصف عهدم کو را
صورت خواجگی و سيرت درويشان است
حافظ ار آب حيات ازلی می‌خواهی
منبعش خاک در خلوت درويشان است

۵۰

به دام زلف تو دل مبتلای خويشتن است
بکش به غمزه که اينش سزای خويشتن است

گرت ز دست برآيد مراد خاطر ما به دست باش که خيری به جای خويشتن است

به جانت ای بت شيرين دهن که همچون شمع شبان تيره مرادم فنای خويشتن است

چو رای عشق زدی با تو گفتم ای بلبل مکن که آن گل خندان برای خويشتن است

به مشک چين و چگل نيست بوی گل محتاج که نافه‌هاش ز بند قبای خويشتن است

مرو به خانه ارباب بی‌مروت دهر که گنج عافيتت در سرای خويشتن است

بسوخت حافظ و در شرط عشقبازی او هنوز بر سر عهد و وفای خويشتن است

۵۱

لعل سيراب به خون تشنه لب يار من است وز پی ديدن او دادن جان کار من است

شرم از آن چشم سيه بادش و مژگان دراز
هر که دل بردن او ديد و در انکار من است

ساروان رخت به دروازه مبر کان سر کو شاهراهيست که منزلگه دلدار من است

بنده طالع خويشم که در اين قحط وفا عشق آن لولی سرمست خريدار من است

طبله عطر گل و زلف عبيرافشانش فيض يک شمه ز بوی خوش عطار من است

باغبان همچو نسيمم ز در خويش مران کب گلزار تو از اشک چو گلنار من است

شربت قند و گلاب از لب يارم فرمود نرگس او که طبيب دل بيمار من است

آن که در طرز غزل نکته به حافظ آموخت يار شيرين سخن نادره گفتار من است

۵۲

روزگاريست که سودای بتان دين من است غم اين کار نشاط دل غمگين من است

ديدن روی تو را ديده جان بين بايد وين کجا مرتبه چشم جهان بين من است

يار من باش که زيب فلک و زينت دهر از مه روی تو و اشک چو پروين من است

تا مرا عشق تو تعليم سخن گفتن کرد خلق را ورد زبان مدحت و تحسين من است

دولت فقر خدايا به من ارزانی دار کاين کرامت سبب حشمت و تمکين من است

واعظ شحنه شناس اين عظمت گو مفروش زان که منزلگه سلطان دل مسکين من است

يا رب اين کعبه مقصود تماشاگه کيست که مغيلان طريقش گل و نسرين من است

حافظ از حشمت پرويز دگر قصه مخوان که لبش جرعه کش خسرو شيرين من است

۵۳

منم که گوشه ميخانه خانقاه من است دعای پير مغان ورد صبحگاه من است

گرم ترانه چنگ صبوح نيست چه باک نوای من به سحر آه عذرخواه من است

ز پادشاه و گدا فارغم بحمدالله گدای خاک در دوست پادشاه من است

غرض ز مسجد و ميخانه‌ام وصال شماست جز اين خيال ندارم خدا گواه من است

مگر به تيغ اجل خيمه برکنم ور نی رميدن از در دولت نه رسم و راه من است

از آن زمان که بر اين آستان نهادم روی فراز مسند خورشيد تکيه گاه من است

گناه اگر چه نبود اختيار ما حافظ تو در طريق ادب باش و گو گناه من است

۵۴

ز گريه مردم چشمم نشسته در خون است ببين که در طلبت حال مردمان چون است

به ياد لعل تو و چشم مست ميگونت ز جام غم می لعلی که می‌خورم خون است

ز مشرق سر کو آفتاب طلعت تو اگر طلوع کند طالعم همايون است

حکايت لب شيرين کلام فرهاد است شکنج طره ليلی مقام مجنون است

دلم بجو که قدت همچو سرو دلجوی است سخن بگو که کلامت لطيف و موزون است

ز دور باده به جان راحتی رسان ساقی که رنج خاطرم از جور دور گردون است

از آن دمی که ز چشمم برفت رود عزيز کنار دامن من همچو رود جيحون است

چگونه شاد شود اندرون غمگينم به اختيار که از اختيار بيرون است

ز بيخودی طلب يار می‌کند حافظ چو مفلسی که طلبکار گنج قارون است

۵۵

خم زلف تو دام کفر و دين است ز کارستان او يک شمه اين است

جمالت معجز حسن است ليکن حديث غمزه‌ات سحر مبين است

ز چشم شوخ تو جان کی توان برد که دايم با کمان اندر کمين است

بر آن چشم سيه صد آفرين باد که در عاشق کشی سحرآفرين است

عجب علميست علم هيت عشق که چرخ هشتمش هفتم زمين است

تو پنداری که بدگو رفت و جان برد حسابش با کرام الکاتبين است

مشو حافظ ز کيد زلفش ايمن که دل برد و کنون دربند دين است

۵۶

دل سراپرده محبت اوست ديده آيينه دار طلعت اوست

من که سر درنياورم به دو کون گردنم زير بار منت اوست

تو و طوبی و ما و قامت يار فکر هر کس به قدر همت اوست

گر من آلوده دامنم چه عجب همه عالم گواه عصمت اوست

من که باشم در آن حرم که صبا پرده دار حريم حرمت اوست

بی خيالش مباد منظر چشم زان که اين گوشه جای خلوت اوست

هر گل نو که شد چمن آرای ز اثر رنگ و بوی صحبت اوست

دور مجنون گذشت و نوبت ماست هر کسی پنج روز نوبت اوست

ملکت عاشقی و گنج طرب هر چه دارم ز يمن همت اوست

من و دل گر فدا شديم چه باک غرض اندر ميان سلامت اوست

فقر ظاهر مبين که حافظ را سينه گنجينه محبت اوست

۵۷

آن سيه چرده که شيرينی عالم با اوست چشم ميگون لب خندان دل خرم با اوست

گر چه شيرين دهنان پادشهانند ولی او سليمان زمان است که خاتم با اوست

روی خوب است و کمال هنر و دامن پاک لاجرم همت پاکان دو عالم با اوست

خال مشکين که بدان عارض گندمگون است سر آن دانه که شد رهزن آدم با اوست

دلبرم عزم سفر کرد خدا را ياران چه کنم با دل مجروح که مرهم با اوست

با که اين نکته توان گفت که آن سنگين دل
کشت ما را و دم عيسی مريم با اوست

حافظ از معتقدان است گرامی دارش زان که بخشايش بس روح مکرم با اوست

۵۸

سر ارادت ما و آستان حضرت دوست که هر چه بر سر ما می‌رود ارادت اوست

نظير دوست نديدم اگر چه از مه و مهر نهادم آينه‌ها در مقابل رخ دوست

صبا ز حال دل تنگ ما چه شرح دهد که چون شکنج ورق‌های غنچه تو بر توست

نه من سبوکش اين دير رندسوزم و بس
بسا سرا که در اين کارخانه سنگ و سبوست

مگر تو شانه زدی زلف عنبرافشان را که باد غاليه سا گشت و خاک عنبربوست

نثار روی تو هر برگ گل که در چمن است فدای قد تو هر سروبن که بر لب جوست

زبان ناطقه در وصف شوق نالان است چه جای کلک بريده زبان بيهده گوست

رخ تو در دلم آمد مراد خواهم يافت چرا که حال نکو در قفای فال نکوست

نه اين زمان دل حافظ در آتش هوس است که داغدار ازل همچو لاله خودروست

۵۹

دارم اميد عاطفتی از جانب دوست کردم جنايتی و اميدم به عفو اوست

دانم که بگذرد ز سر جرم من که او گر چه پريوش است وليکن فرشته خوست

چندان گريستم که هر کس که برگذشت
در اشک ما چو ديد روان گفت کاين چه جوست

هيچ است آن دهان و نبينم از او نشان
موی است آن ميان و ندانم که آن چه موست

دارم عجب ز نقش خيالش که چون نرفت
از ديده‌ام که دم به دمش کار شست و شوست

بی گفت و گوی زلف تو دل را همی‌کشد با زلف دلکش تو که را روی گفت و گوست

عمريست تا ز زلف تو بويی شنيده‌ام زان بوی در مشام دل من هنوز بوست

حافظ بد است حال پريشان تو ولی بر بوی زلف يار پريشانيت نکوست

۶۰

آن پيک نامور که رسيد از ديار دوست آورد حرز جان ز خط مشکبار دوست

خوش می‌دهد نشان جلال و جمال يار خوش می‌کند حکايت عز و وقار دوست

دل دادمش به مژده و خجلت همی‌برم زين نقد قلب خويش که کردم نثار دوست

شکر خدا که از مدد بخت کارساز بر حسب آرزوست همه کار و بار دوست

سير سپهر و دور قمر را چه اختيار در گردشند بر حسب اختيار دوست

گر باد فتنه هر دو جهان را به هم زند ما و چراغ چشم و ره انتظار دوست

کحل الجواهری به من آر ای نسيم صبح زان خاک نيکبخت که شد رهگذار دوست

ماييم و آستانه عشق و سر نياز تا خواب خوش که را برد اندر کنار دوست

دشمن به قصد حافظ اگر دم زند چه باک منت خدای را که نيم شرمسار دوست

۶۱

صبا اگر گذری افتدت به کشور دوست بيار نفحه‌ای از گيسوی معنبر دوست

به جان او که به شکرانه جان برافشانم
اگر به سوی من آری پيامی از بر دوست

و گر چنان که در آن حضرتت نباشد بار برای ديده بياور غباری از در دوست

من گدا و تمنای وصل او هيهات مگر به خواب ببينم خيال منظر دوست

دل صنوبريم همچو بيد لرزان است ز حسرت قد و بالای چون صنوبر دوست

اگر چه دوست به چيزی نمی‌خرد ما را به عالمی نفروشيم مويی از سر دوست

چه باشد ار شود از بند غم دلش آزاد چو هست حافظ مسکين غلام و چاکر دوست

۶۲

مرحبا ای پيک مشتاقان بده پيغام دوست
تا کنم جان از سر رغبت فدای نام دوست

واله و شيداست دايم همچو بلبل در قفس طوطی طبعم ز عشق شکر و بادام دوست

زلف او دام است و خالش دانه آن دام و من
بر اميد دانه‌ای افتاده‌ام در دام دوست

سر ز مستی برنگيرد تا به صبح روز حشر
هر که چون من در ازل يک جرعه خورد از جام دوست

بس نگويم شمه‌ای از شرح شوق خود از آنک
دردسر باشد نمودن بيش از اين ابرام دوست

گر دهد دستم کشم در ديده همچون توتيا
خاک راهی کان مشرف گردد از اقدام دوست

ميل من سوی وصال و قصد او سوی فراق ترک کام خود گرفتم تا برآيد کام دوست

حافظ اندر درد او می‌سوز و بی‌درمان بساز
زان که درمانی ندارد درد بی‌آرام دوست

۶۳

روی تو کس نديد و هزارت رقيب هست
در غنچه‌ای هنوز و صدت عندليب هست
گر آمدم به کوی تو چندان غريب نيست
چون من در آن ديار هزاران غريب هست
در عشق خانقاه و خرابات فرق نيست
هر جا که هست پرتو روی حبيب هست
آن جا که کار صومعه را جلوه می‌دهند
ناقوس دير راهب و نام صليب هست
عاشق که شد که يار به حالش نظر نکرد
ای خواجه درد نيست وگرنه طبيب هست
فرياد حافظ اين همه آخر به هرزه نيست
هم قصه‌ای غريب و حديثی عجيب هست

۶۴

اگر چه عرض هنر پيش يار بی‌ادبيست زبان خموش وليکن دهان پر از عربيست

پری نهفته رخ و ديو در کرشمه حسن
بسوخت ديده ز حيرت که اين چه بوالعجبيست

در اين چمن گل بی خار کس نچيد آری چراغ مصطفوی با شرار بولهبيست

سبب مپرس که چرخ از چه سفله پرور شد که کام بخشی او را بهانه بی سببيست

به نيم جو نخرم طاق خانقاه و رباط مرا که مصطبه ايوان و پای خم طنبيست

جمال دختر رز نور چشم ماست مگر که در نقاب زجاجی و پرده عنبيست

هزار عقل و ادب داشتم من ای خواجه کنون که مست خرابم صلاح بی‌ادبيست

بيار می که چو حافظ هزارم استظهار به گريه سحری و نياز نيم شبيست

۶۵

خوشتر ز عيش و صحبت و باغ و بهار چيست ساقی کجاست گو سبب انتظار چيست

هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار کس را وقوف نيست که انجام کار چيست

پيوند عمر بسته به موييست هوش دار غمخوار خويش باش غم روزگار چيست

معنی آب زندگی و روضه ارم جز طرف جويبار و می خوشگوار چيست

مستور و مست هر دو چو از يک قبيله‌اند
ما دل به عشوه که دهيم اختيار چيست

راز درون پرده چه داند فلک خموش ای مدعی نزاع تو با پرده دار چيست

سهو و خطای بنده گرش اعتبار نيست معنی عفو و رحمت آمرزگار چيست

زاهد شراب کوثر و حافظ پياله خواست تا در ميانه خواسته کردگار چيست

۶۶

بنال بلبل اگر با منت سر ياريست که ما دو عاشق زاريم و کار ما زاريست

در آن زمين که نسيمی وزد ز طره دوست چه جای دم زدن نافه‌های تاتاريست

بيار باده که رنگين کنيم جامه زرق که مست جام غروريم و نام هشياريست

خيال زلف تو پختن نه کار هر خاميست که زير سلسله رفتن طريق عياريست

لطيفه‌ايست نهانی که عشق از او خيزد که نام آن نه لب لعل و خط زنگاريست

جمال شخص نه چشم است و زلف و عارض و خال
هزار نکته در اين کار و بار دلداريست

قلندران حقيقت به نيم جو نخرند قبای اطلس آن کس که از هنر عاريست

بر آستان تو مشکل توان رسيد آری عروج بر فلک سروری به دشواريست

سحر کرشمه چشمت به خواب می‌ديدم زهی مراتب خوابی که به ز بيداريست

دلش به ناله ميازار و ختم کن حافظ که رستگاری جاويد در کم آزاريست

۶۷

يا رب اين شمع دل افروز ز کاشانه کيست
جان ما سوخت بپرسيد که جانانه کيست

حاليا خانه برانداز دل و دين من است
تا در آغوش که می‌خسبد و همخانه کيست

باده لعل لبش کز لب من دور مباد راح روح که و پيمان ده پيمانه کيست

دولت صحبت آن شمع سعادت پرتو بازپرسيد خدا را که به پروانه کيست

می‌دهد هر کسش افسونی و معلوم نشد که دل نازک او مايل افسانه کيست

يا رب آن شاهوش ماه رخ زهره جبين در يکتای که و گوهر يک دانه کيست

گفتم آه از دل ديوانه حافظ بی تو زير لب خنده زنان گفت که ديوانه کيست

۶۸

ماهم اين هفته برون رفت و به چشمم ساليست
حال هجران تو چه دانی که چه مشکل حاليست

مردم ديده ز لطف رخ او در رخ او عکس خود ديد گمان برد که مشکين خاليست

می‌چکد شير هنوز از لب همچون شکرش گر چه در شيوه گری هر مژه‌اش قتاليست

ای که انگشت نمايی به کرم در همه شهر وه که در کار غريبان عجبت اهماليست

بعد از اينم نبود شابه در جوهر فرد
که دهان تو در اين نکته خوش استدلاليست

مژده دادند که بر ما گذری خواهی کرد نيت خير مگردان که مبارک فاليست

کوه اندوه فراقت به چه حالت بکشد حافظ خسته که از ناله تنش چون ناليست

۶۹

کس نيست که افتاده آن زلف دوتا نيست
در رهگذر کيست که دامی ز بلا نيست
چون چشم تو دل می‌برد از گوشه نشينان
همراه تو بودن گنه از جانب ما نيست
روی تو مگر آينه لطف الهيست
حقا که چنين است و در اين روی و ريا نيست
نرگس طلبد شيوه چشم تو زهی چشم
مسکين خبرش از سر و در ديده حيا نيست
از بهر خدا زلف مپيرای که ما را
شب نيست که صد عربده با باد صبا نيست
بازآی که بی روی تو ای شمع دل افروز
در بزم حريفان اثر نور و صفا نيست
تيمار غريبان اثر ذکر جميل است
جانا مگر اين قاعده در شهر شما نيست

دی می‌شد و گفتم صنما عهد به جای آر
گفتا غلطی خواجه در اين عهد وفا نيست
گر پير مغان مرشد من شد چه تفاوت
در هيچ سری نيست که سری ز خدا نيست
عاشق چه کند گر نکشد بار ملامت
با هيچ دلاور سپر تير قضا نيست
در صومعه زاهد و در خلوت صوفی
جز گوشه ابروی تو محراب دعا نيست
ای چنگ فروبرده به خون دل حافظ
فکرت مگر از غيرت قرآن و خدا نيست

۷۰

مردم ديده ما جز به رخت ناظر نيست دل سرگشته ما غير تو را ذاکر نيست

اشکم احرام طواف حرمت می‌بندد گر چه از خون دل ريش دمی طاهر نيست

بسته دام و قفس باد چو مرغ وحشی طاير سدره اگر در طلبت طاير نيست

عاشق مفلس اگر قلب دلش کرد نثار مکنش عيب که بر نقد روان قادر نيست

عاقبت دست بدان سرو بلندش برسد هر که را در طلبت همت او قاصر نيست

از روان بخشی عيسی نزنم دم هرگز زان که در روح فزايی چو لبت ماهر نيست

من که در آتش سودای تو آهی نزنم کی توان گفت که بر داغ دلم صابر نيست

روز اول که سر زلف تو ديدم گفتم که پريشانی اين سلسله را آخر نيست

سر پيوند تو تنها نه دل حافظ راست کيست آن کش سر پيوند تو در خاطر نيست

۷۱

زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نيست
در حق ما هر چه گويد جای هيچ اکراه نيست

در طريقت هر چه پيش سالک آيد خير اوست
در صراط مستقيم ای دل کسی گمراه نيست

تا چه بازی رخ نمايد بيدقی خواهيم راند
عرصه شطرنج رندان را مجال شاه نيست

چيست اين سقف بلند ساده بسيارنقش زين معما هيچ دانا در جهان آگاه نيست

اين چه استغناست يا رب وين چه قادر حکمت است
کاين همه زخم نهان هست و مجال آه نيست

صاحب ديوان ما گويی نمی‌داند حساب کاندر اين طغرا نشان حسبه لله نيست

هر که خواهد گو بيا و هر چه خواهد گو بگو
کبر و ناز و حاجب و دربان بدين درگاه نيست

بر در ميخانه رفتن کار يک رنگان بود
خودفروشان را به کوی می فروشان راه نيست

هر چه هست از قامت ناساز بی اندام ماست
ور نه تشريف تو بر بالای کس کوتاه نيست

بنده پير خراباتم که لطفش دايم است
ور نه لطف شيخ و زاهد گاه هست و گاه نيست

حافظ ار بر صدر ننشيند ز عالی مشربيست
عاشق دردی کش اندربند مال و جاه نيست

۷۲

راهيست راه عشق که هيچش کناره نيست
آن جا جز آن که جان بسپارند چاره نيست

هر گه که دل به عشق دهی خوش دمی بود در کار خير حاجت هيچ استخاره نيست

ما را ز منع عقل مترسان و می بيار کان شحنه در ولايت ما هيچ کاره نيست

از چشم خود بپرس که ما را که می‌کشد جانا گناه طالع و جرم ستاره نيست

او را به چشم پاک توان ديد چون هلال هر ديده جای جلوه آن ماه پاره نيست

فرصت شمر طريقه رندی که اين نشان چون راه گنج بر همه کس آشکاره نيست

نگرفت در تو گريه حافظ به هيچ رو حيران آن دلم که کم از سنگ خاره نيست

۷۳

روشن از پرتو رويت نظری نيست که نيست منت خاک درت بر بصری نيست که نيست

ناظر روی تو صاحب نظرانند آری سر گيسوی تو در هيچ سری نيست که نيست

اشک غماز من ار سرخ برآمد چه عجب خجل از کرده خود پرده دری نيست که نيست

تا به دامن ننشيند ز نسيمش گردی سيل خيز از نظرم رهگذری نيست که نيست

تا دم از شام سر زلف تو هر جا نزنند
با صبا گفت و شنيدم سحری نيست که نيست

من از اين طالع شوريده برنجم ور نی
بهره مند از سر کويت دگری نيست که نيست

از حيای لب شيرين تو ای چشمه نوش غرق آب و عرق اکنون شکری نيست که نيست

مصلحت نيست که از پرده برون افتد راز
ور نه در مجلس رندان خبری نيست که نيست

شير در باديه عشق تو روباه شود
آه از اين راه که در وی خطری نيست که نيست

آب چشمم که بر او منت خاک در توست زير صد منت او خاک دری نيست که نيست

از وجودم قدری نام و نشان هست که هست
ور نه از ضعف در آن جا اثری نيست که نيست

غير از اين نکته که حافظ ز تو ناخشنود است
در سراپای وجودت هنری نيست که نيست

۷۴

حاصل کارگه کون و مکان اين همه نيست
باده پيش آر که اسباب جهان اين همه نيست

از دل و جان شرف صحبت جانان غرض است
غرض اين است وگرنه دل و جان اين همه نيست

منت سدره و طوبی ز پی سايه مکش
که چو خوش بنگری ای سرو روان اين همه نيست

دولت آن است که بی خون دل آيد به کنار
ور نه با سعی و عمل باغ جنان اين همه نيست

پنج روزی که در اين مرحله مهلت داری
خوش بياسای زمانی که زمان اين همه نيست

بر لب بحر فنا منتظريم ای ساقی
فرصتی دان که ز لب تا به دهان اين همه نيست

زاهد ايمن مشو از بازی غيرت زنهار
که ره از صومعه تا دير مغان اين همه نيست

دردمندی من سوخته زار و نزار ظاهرا حاجت تقرير و بيان اين همه نيست

نام حافظ رقم نيک پذيرفت ولی پيش رندان رقم سود و زيان اين همه نيست

۷۵

خواب آن نرگس فتان تو بی چيزی نيست تاب آن زلف پريشان تو بی چيزی نيست

از لبت شير روان بود که من می‌گفتم اين شکر گرد نمکدان تو بی چيزی نيست

جان درازی تو بادا که يقين می‌دانم در کمان ناوک مژگان تو بی چيزی نيست

مبتلايی به غم محنت و اندوه فراق
ای دل اين ناله و افغان تو بی چيزی نيست

دوش باد از سر کويش به گلستان بگذشت
ای گل اين چاک گريبان تو بی چيزی نيست

درد عشق ار چه دل از خلق نهان می‌دارد
حافظ اين ديده گريان تو بی چيزی نيست

۷۶

جز آستان توام در جهان پناهی نيست سر مرا بجز اين در حواله گاهی نيست

عدو چو تيغ کشد من سپر بيندازم که تيغ ما بجز از ناله‌ای و آهی نيست

چرا ز کوی خرابات روی برتابم کز اين به هم به جهان هيچ رسم و راهی نيست

زمانه گر بزند آتشم به خرمن عمر بگو بسوز که بر من به برگ کاهی نيست

غلام نرگس جماش آن سهی سروم که از شراب غرورش به کس نگاهی نيست

مباش در پی آزار و هر چه خواهی کن که در شريعت ما غير از اين گناهی نيست

عنان کشيده رو ای پادشاه کشور حسن که نيست بر سر راهی که دادخواهی نيست

چنين که از همه سو دام راه می‌بينم به از حمايت زلفش مرا پناهی نيست

خزينه دل حافظ به زلف و خال مده که کارهای چنين حد هر سياهی نيست

۷۷

بلبلی برگ گلی خوش رنگ در منقار داشت
و اندر آن برگ و نوا خوش ناله‌های زار داشت

گفتمش در عين وصل اين ناله و فرياد چيست
گفت ما را جلوه معشوق در اين کار داشت

يار اگر ننشست با ما نيست جای اعتراض
پادشاهی کامران بود از گدايی عار داشت

در نمی‌گيرد نياز و ناز ما با حسن دوست
خرم آن کز نازنينان بخت برخوردار داشت

خيز تا بر کلک آن نقاش جان افشان کنيم
کاين همه نقش عجب در گردش پرگار داشت

گر مريد راه عشقی فکر بدنامی مکن شيخ صنعان خرقه رهن خانه خمار داشت

وقت آن شيرين قلندر خوش که در اطوار سير
ذکر تسبيح ملک در حلقه زنار داشت

چشم حافظ زير بام قصر آن حوری سرشت شيوه جنات تجری تحتها الانهار داشت

۷۸

ديدی که يار جز سر جور و ستم نداشت بشکست عهد وز غم ما هيچ غم نداشت

يا رب مگيرش ار چه دل چون کبوترم افکند و کشت و عزت صيد حرم نداشت

بر من جفا ز بخت من آمد وگرنه يار حاشا که رسم لطف و طريق کرم نداشت

با اين همه هر آن که نه خواری کشيد از او
هر جا که رفت هيچ کسش محترم نداشت

ساقی بيار باده و با محتسب بگو انکار ما مکن که چنين جام جم نداشت

هر راهرو که ره به حريم درش نبرد مسکين بريد وادی و ره در حرم نداشت

حافظ ببر تو گوی فصاحت که مدعی هيچش هنر نبود و خبر نيز هم نداشت

۷۹

کنون که می‌دمد از بوستان نسيم بهشت من و شراب فرح بخش و يار حورسرشت

گدا چرا نزند لاف سلطنت امروز که خيمه سايه ابر است و بزمگه لب کشت

چمن حکايت ارديبهشت می‌گويد نه عاقل است که نسيه خريد و نقد بهشت

به می عمارت دل کن که اين جهان خراب
بر آن سر است که از خاک ما بسازد خشت

وفا مجوی ز دشمن که پرتوی ندهد چو شمع صومعه افروزی از چراغ کنشت

مکن به نامه سياهی ملامت من مست که آگه است که تقدير بر سرش چه نوشت

قدم دريغ مدار از جنازه حافظ که گر چه غرق گناه است می‌رود به بهشت

۸۰

عيب رندان مکن ای زاهد پاکيزه سرشت که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت

من اگر نيکم و گر بد تو برو خود را باش هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت

همه کس طالب يارند چه هشيار و چه مست
همه جا خانه عشق است چه مسجد چه کنشت

سر تسليم من و خشت در ميکده‌ها مدعی گر نکند فهم سخن گو سر و خشت

نااميدم مکن از سابقه لطف ازل
تو پس پرده چه دانی که که خوب است و که زشت

نه من از پرده تقوا به درافتادم و بس پدرم نيز بهشت ابد از دست بهشت

حافظا روز اجل گر به کف آری جامی يک سر از کوی خرابات برندت به بهشت

۸۱

صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت
ناز کم کن که در اين باغ بسی چون تو شکفت

گل بخنديد که از راست نرنجيم ولی هيچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت

گر طمع داری از آن جام مرصع می لعل ای بسا در که به نوک مژه‌ات بايد سفت

تا ابد بوی محبت به مشامش نرسد هر که خاک در ميخانه به رخساره نرفت

در گلستان ارم دوش چو از لطف هوا زلف سنبل به نسيم سحری می‌آشفت

گفتم ای مسند جم جام جهان بينت کو گفت افسوس که آن دولت بيدار بخفت

سخن عشق نه آن است که آيد به زبان
ساقيا می ده و کوتاه کن اين گفت و شنفت

اشک حافظ خرد و صبر به دريا انداخت چه کند سوز غم عشق نيارست نهفت

۸۲

آن ترک پری چهره که دوش از بر ما رفت آيا چه خطا ديد که از راه خطا رفت

تا رفت مرا از نظر آن چشم جهان بين
کس واقف ما نيست که از ديده چه‌ها رفت

بر شمع نرفت از گذر آتش دل دوش آن دود که از سوز جگر بر سر ما رفت

دور از رخ تو دم به دم از گوشه چشمم سيلاب سرشک آمد و طوفان بلا رفت

از پای فتاديم چو آمد غم هجران در درد بمرديم چو از دست دوا رفت

دل گفت وصالش به دعا باز توان يافت عمريست که عمرم همه در کار دعا رفت

احرام چه بنديم چو آن قبله نه اين جاست
در سعی چه کوشيم چو از مروه صفا رفت

دی گفت طبيب از سر حسرت چو مرا ديد هيهات که رنج تو ز قانون شفا رفت

ای دوست به پرسيدن حافظ قدمی نه زان پيش که گويند که از دار فنا رفت

۸۳

گر ز دست زلف مشکينت خطايی رفت رفت ور ز هندوی شما بر ما جفايی رفت رفت

برق عشق ار خرمن پشمينه پوشی سوخت سوخت
جور شاه کامران گر بر گدايی رفت رفت

در طريقت رنجش خاطر نباشد می بيار
هر کدورت را که بينی چون صفايی رفت رفت

عشقبازی را تحمل بايد ای دل پای دار
گر ملالی بود بود و گر خطايی رفت رفت

گر دلی از غمزه دلدار باری برد برد ور ميان جان و جانان ماجرايی رفت رفت

از سخن چينان ملالت‌ها پديد آمد ولی گر ميان همنشينان ناسزايی رفت رفت

عيب حافظ گو مکن واعظ که رفت از خانقاه
پای آزادی چه بندی گر به جايی رفت رفت

۸۴

ساقی بيار باده که ماه صيام رفت درده قدح که موسم ناموس و نام رفت

وقت عزيز رفت بيا تا قضا کنيم عمری که بی حضور صراحی و جام رفت

مستم کن آن چنان که ندانم ز بيخودی در عرصه خيال که آمد کدام رفت

بر بوی آن که جرعه جامت به ما رسد در مصطبه دعای تو هر صبح و شام رفت

دل را که مرده بود حياتی به جان رسيد تا بويی از نسيم می‌اش در مشام رفت

زاهد غرور داشت سلامت نبرد راه رند از ره نياز به دارالسلام رفت

نقد دلی که بود مرا صرف باده شد قلب سياه بود از آن در حرام رفت

در تاب توبه چند توان سوخت همچو عود می ده که عمر در سر سودای خام رفت

ديگر مکن نصيحت حافظ که ره نيافت گمگشته‌ای که باده نابش به کام رفت

۸۵

شربتی از لب لعلش نچشيديم و برفت روی مه پيکر او سير نديديم و برفت

گويی از صحبت ما نيک به تنگ آمده بود
بار بربست و به گردش نرسيديم و برفت

بس که ما فاتحه و حرز يمانی خوانديم وز پی اش سوره اخلاص دميديم و برفت

عشوه دادند که بر ما گذری خواهی کرد
ديدی آخر که چنين عشوه خريديم و برفت

شد چمان در چمن حسن و لطافت ليکن در گلستان وصالش نچميديم و برفت

همچو حافظ همه شب ناله و زاری کرديم کای دريغا به وداعش نرسيديم و برفت

۸۶

ساقی بيا که يار ز رخ پرده برگرفت کار چراغ خلوتيان باز درگرفت

آن شمع سرگرفته دگر چهره برفروخت وين پير سالخورده جوانی ز سر گرفت

آن عشوه داد عشق که مفتی ز ره برفت وان لطف کرد دوست که دشمن حذر گرفت

زنهار از آن عبارت شيرين دلفريب گويی که پسته تو سخن در شکر گرفت

بار غمی که خاطر ما خسته کرده بود عيسی دمی خدا بفرستاد و برگرفت

هر سروقد که بر مه و خور حسن می‌فروخت چون تو درآمدی پی کاری دگر گرفت

زين قصه هفت گنبد افلاک پرصداست کوته نظر ببين که سخن مختصر گرفت

حافظ تو اين سخن ز که آموختی که بخت تعويذ کرد شعر تو را و به زر گرفت

۸۷

حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت آری به اتفاق جهان می‌توان گرفت

افشای راز خلوتيان خواست کرد شمع شکر خدا که سر دلش در زبان گرفت

زين آتش نهفته که در سينه من است خورشيد شعله‌ايست که در آسمان گرفت

می‌خواست گل که دم زند از رنگ و بوی دوست از غيرت صبا نفسش در دهان گرفت

آسوده بر کنار چو پرگار می‌شدم دوران چو نقطه عاقبتم در ميان گرفت

آن روز شوق ساغر می خرمنم بسوخت کتش ز عکس عارض ساقی در آن گرف

خواهم شدن به کوی مغان آستين فشان زين فتنه‌ها که دامن آخرزمان گرفت

می خور که هر که آخر کار جهان بديد از غم سبک برآمد و رطل گران گرفت

بر برگ گل به خون شقايق نوشته‌اند کان کس که پخته شد می چون ارغوان گرفت

حافظ چو آب لطف ز نظم تو می‌چکد حاسد چگونه نکته تواند بر آن گرفت

۸۸

شنيده‌ام سخنی خوش که پير کنعان گفت فراق يار نه آن می‌کند که بتوان گفت

حديث هول قيامت که گفت واعظ شهر کنايتيست که از روزگار هجران گفت

نشان يار سفرکرده از که پرسم باز که هر چه گفت بريد صبا پريشان گفت

فغان که آن مه نامهربان مهرگسل به ترک صحبت ياران خود چه آسان گفت

من و مقام رضا بعد از اين و شکر رقيب
که دل به درد تو خو کرد و ترک درمان گفت

غم کهن به می سالخورده دفع کنيد که تخم خوشدلی اين است پير دهقان گفت

گره به باد مزن گر چه بر مراد رود که اين سخن به مثل باد با سليمان گفت

به مهلتی که سپهرت دهد ز راه مرو تو را که گفت که اين زال ترک دستان گفت

مزن ز چون و چرا دم که بنده مقبل قبول کرد به جان هر سخن که جانان گفت

که گفت حافظ از انديشه تو آمد باز
من اين نگفته‌ام آن کس که گفت بهتان گفت

۸۹

يا رب سببی ساز که يارم به سلامت بازآيد و برهاندم از بند ملامت

خاک ره آن يار سفرکرده بياريد تا چشم جهان بين کنمش جای اقامت

فرياد که از شش جهتم راه ببستند آن خال و خط و زلف و رخ و عارض و قامت

امروز که در دست توام مرحمتی کن فردا که شوم خاک چه سود اشک ندامت

ای آن که به تقرير و بيان دم زنی از عشق
ما با تو نداريم سخن خير و سلامت

درويش مکن ناله ز شمشير احبا کاين طايفه از کشته ستانند غرامت

در خرقه زن آتش که خم ابروی ساقی بر می‌شکند گوشه محراب امامت

حاشا که من از جور و جفای تو بنالم بيداد لطيفان همه لطف است و کرامت

کوته نکند بحث سر زلف تو حافظ پيوسته شد اين سلسله تا روز قيامت

۹۰

ای هدهد صبا به سبا می‌فرستمت بنگر که از کجا به کجا می‌فرستمت

حيف است طايری چو تو در خاکدان غم زين جا به آشيان وفا می‌فرستمت

در راه عشق مرحله قرب و بعد نيست می‌بينمت عيان و دعا می‌فرستمت

هر صبح و شام قافله‌ای از دعای خير در صحبت شمال و صبا می‌فرستمت

تا لشکر غمت نکند ملک دل خراب جان عزيز خود به نوا می‌فرستمت

ای غايب از نظر که شدی همنشين دل می‌گويمت دعا و ثنا می‌فرستمت

در روی خود تفرج صنع خدای کن کيينه خدای نما می‌فرستمت

تا مطربان ز شوق منت آگهی دهند قول و غزل به ساز و نوا می‌فرستمت

ساقی بيا که هاتف غيبم به مژده گفت با درد صبر کن که دوا می‌فرستمت

حافظ سرود مجلس ما ذکر خير توست بشتاب هان که اسب و قبا می‌فرستمت

۹۱

ای غايب از نظر به خدا می‌سپارمت جانم بسوختی و به دل دوست دارمت

تا دامن کفن نکشم زير پای خاک باور مکن که دست ز دامن بدارمت

محراب ابرويت بنما تا سحرگهی دست دعا برآرم و در گردن آرمت

گر بايدم شدن سوی هاروت بابلی صد گونه جادويی بکنم تا بيارمت

خواهم که پيش ميرمت ای بی‌وفا طبيب بيمار بازپرس که در انتظارمت

صد جوی آب بسته‌ام از ديده بر کنار بر بوی تخم مهر که در دل بکارمت

خونم بريخت و از غم عشقم خلاص داد منت پذير غمزه خنجر گذارمت

می‌گريم و مرادم از اين سيل اشکبار تخم محبت است که در دل بکارمت

بارم ده از کرم سوی خود تا به سوز دل در پای دم به دم گهر از ديده بارمت

حافظ شراب و شاهد و رندی نه وضع توست فی الجمله می‌کنی و فرو می‌گذارمت

۹۲

مير من خوش می‌روی کاندر سر و پا ميرمت
خوش خرامان شو که پيش قد رعنا ميرمت

گفته بودی کی بميری پيش من تعجيل چيست خوش تقاضا می‌کنی پيش تقاضا ميرمت

عاشق و مخمور و مهجورم بت ساقی کجاست گو که بخرامد که پيش سروبالا ميرمت

آن که عمری شد که تا بيمارم از سودای او
گو نگاهی کن که پيش چشم شهلا ميرمت

گفته لعل لبم هم درد بخشد هم دوا گاه پيش درد و گه پيش مداوا ميرمت

خوش خرامان می‌روی چشم بد از روی تو دور
دارم اندر سر خيال آن که در پا ميرمت

گر چه جای حافظ اندر خلوت وصل تو نيست
ای همه جای تو خوش پيش همه جا ميرمت

۹۳

چه لطف بود که ناگاه رشحه قلمت حقوق خدمت ما عرضه کرد بر کرمت

به نوک خامه رقم کرده‌ای سلام مرا که کارخانه دوران مباد بی رقمت

نگويم از من بی‌دل به سهو کردی ياد که در حساب خرد نيست سهو بر قلمت

مرا ذليل مگردان به شکر اين نعمت که داشت دولت سرمد عزيز و محترمت

بيا که با سر زلفت قرار خواهم کرد که گر سرم برود برندارم از قدمت

ز حال ما دلت آگه شود مگر وقتی که لاله بردمد از خاک کشتگان غمت

روان تشنه ما را به جرعه‌ای درياب چو می‌دهند زلال خضر ز جام جمت

هميشه وقت تو ای عيسی صبا خوش باد که جان حافظ دلخسته زنده شد به دمت

۹۴

زان يار دلنوازم شکريست با شکايت گر نکته دان عشقی بشنو تو اين حکايت

بی مزد بود و منت هر خدمتی که کردم يا رب مباد کس را مخدوم بی عنايت

رندان تشنه لب را آبی نمی‌دهد کس گويی ولی شناسان رفتند از اين ولايت

در زلف چون کمندش ای دل مپيچ کان جا سرها بريده بينی بی جرم و بی جنايت

چشمت به غمزه ما را خون خورد و می‌پسندی
جانا روا نباشد خون ريز را حمايت

در اين شب سياهم گم گشت راه مقصود از گوشه‌ای برون آی ای کوکب هدايت

از هر طرف که رفتم جز وحشتم نيفزود
زنهار از اين بيابان وين راه بی‌نهايت

ای آفتاب خوبان می‌جوشد اندرونم يک ساعتم بگنجان در سايه عنايت

اين راه را نهايت صورت کجا توان بست کش صد هزار منزل بيش است در بدايت

هر چند بردی آبم روی از درت نتابم جور از حبيب خوشتر کز مدعی رعايت

عشقت رسد به فرياد ار خود به سان حافظ قرآن ز بر بخوانی در چارده روايت

۹۵

مدامم مست می‌دارد نسيم جعد گيسويت خرابم می‌کند هر دم فريب چشم جادويت

پس از چندين شکيبايی شبی يا رب توان ديدن
که شمع ديده افروزيم در محراب ابرويت

سواد لوح بينش را عزيز از بهر آن دارم
که جان را نسخه‌ای باشد ز لوح خال هندويت

تو گر خواهی که جاويدان جهان يک سر بيارايی
صبا را گو که بردارد زمانی برقع از رويت

و گر رسم فنا خواهی که از عالم براندازی
برافشان تا فروريزد هزاران جان ز هر مويت

من و باد صبا مسکين دو سرگردان بی‌حاصل
من از افسون چشمت مست و او از بوی گيسويت

زهی همت که حافظ راست از دنيی و از عقبی
نيايد هيچ در چشمش بجز خاک سر کويت

۹۶

درد ما را نيست درمان الغياث هجر ما را نيست پايان الغياث

دين و دل بردند و قصد جان کنند الغياث از جور خوبان الغياث

در بهای بوسه‌ای جانی طلب می‌کنند اين دلستانان الغياث

خون ما خوردند اين کافردلان ای مسلمانان چه درمان الغياث

همچو حافظ روز و شب بی خويشتن گشته‌ام سوزان و گريان الغياث

۹۷

تويی که بر سر خوبان کشوری چون تاج سزد اگر همه دلبران دهندت باج

دو چشم شوخ تو برهم زده خطا و حبش به چين زلف تو ماچين و هند داده خراج

بياض روی تو روشن چو عارض رخ روز سواد زلف سياه تو هست ظلمت داج

دهان شهد تو داده رواج آب خضر لب چو قند تو برد از نبات مصر رواج

از اين مرض به حقيقت شفا نخواهم يافت
که از تو درد دل ای جان نمی‌رسد به علاج

چرا همی‌شکنی جان من ز سنگ دلی دل ضعيف که باشد به نازکی چو زجاج

لب تو خضر و دهان تو آب حيوان است قد تو سرو و ميان موی و بر به هيت عاج

فتاد در دل حافظ هوای چون تو شهی کمينه ذره خاک در تو بودی کاج

۹۸

اگر به مذهب تو خون عاشق است مباح صلاح ما همه آن است کان تو راست صلاح

سواد زلف سياه تو جاعل الظلمات بياض روی چو ماه تو فالق الاصباح

ز چين زلف کمندت کسی نيافت خلاص از آن کمانچه ابرو و تير چشم نجاح

ز ديده‌ام شده يک چشمه در کنار روان که آشنا نکند در ميان آن ملاح

لب چو آب حيات تو هست قوت جان وجود خاکی ما را از اوست ذکر رواح

بداد لعل لبت بوسه‌ای به صد زاری گرفت کام دلم ز او به صد هزار الحاح

دعای جان تو ورد زبان مشتاقان هميشه تا که بود متصل مسا و صباح

صلاح و توبه و تقوی ز ما مجو حافظ ز رند و عاشق و مجنون کسی نيافت صلاح

۹۹ دل من در هوای روی فرخ بود آشفته همچون موی فرخ

بجز هندوی زلفش هيچ کس نيست که برخوردار شد از روی فرخ

سياهی نيکبخت است آن که دايم بود همراز و هم زانوی فرخ

شود چون بيد لرزان سرو آزاد اگر بيند قد دلجوی فرخ

بده ساقی شراب ارغوانی به ياد نرگس جادوی فرخ

دوتا شد قامتم همچون کمانی ز غم پيوسته چون ابروی فرخ

نسيم مشک تاتاری خجل کرد شميم زلف عنبربوی فرخ

اگر ميل دل هر کس به جايست بود ميل دل من سوی فرخ

غلام همت آنم که باشد چو حافظ بنده و هندوی فرخ

۱۰۰

دی پير می فروش که ذکرش به خير باد گفتا شراب نوش و غم دل ببر ز ياد

گفتم به باد می‌دهدم باده نام و ننگ گفتا قبول کن سخن و هر چه باد باد

سود و زيان و مايه چو خواهد شدن ز دست
از بهر اين معامله غمگين مباش و شاد

بادت به دست باشد اگر دل نهی به هيچ در معرضی که تخت سليمان رود به باد

حافظ گرت ز پند حکيمان ملالت است کوته کنيم قصه که عمرت دراز باد

۱۰۱

شراب و عيش نهان چيست کار بی‌بنياد زديم بر صف رندان و هر چه بادا باد

گره ز دل بگشا و از سپهر ياد مکن که فکر هيچ مهندس چنين گره نگشاد

ز انقلاب زمانه عجب مدار که چرخ از اين فسانه هزاران هزار دارد ياد

قدح به شرط ادب گير زان که ترکيبش ز کاسه سر جمشيد و بهمن است و قباد

که آگه است که کاووس و کی کجا رفتند
که واقف است که چون رفت تخت جم بر باد

ز حسرت لب شيرين هنوز می‌بينم که لاله می‌دمد از خون ديده فرهاد

مگر که لاله بدانست بی‌وفايی دهر که تا بزاد و بشد جام می ز کف ننهاد

بيا بيا که زمانی ز می خراب شويم مگر رسيم به گنجی در اين خراب آباد

نمی‌دهند اجازت مرا به سير و سفر نسيم باد مصلا و آب رکن آباد

قدح مگير چو حافظ مگر به ناله چنگ که بسته‌اند بر ابريشم طرب دل شاد

۱۰۲

دوش آگهی ز يار سفرکرده داد باد من نيز دل به باد دهم هر چه باد باد

کارم بدان رسيد که همراز خود کنم هر شام برق لامع و هر بامداد باد

در چين طره تو دل بی حفاظ من هرگز نگفت مسکن مالوف ياد باد

امروز قدر پند عزيزان شناختم يا رب روان ناصح ما از تو شاد باد

خون شد دلم به ياد تو هر گه که در چمن بند قبای غنچه گل می‌گشاد باد

از دست رفته بود وجود ضعيف من صبحم به بوی وصل تو جان بازداد باد

حافظ نهاد نيک تو کامت برآورد جان‌ها فدای مردم نيکونهاد باد

۱۰۳

روز وصل دوستداران ياد باد ياد باد آن روزگاران ياد باد

کامم از تلخی غم چون زهر گشت بانگ نوش شادخواران ياد باد

گر چه ياران فارغند از ياد من از من ايشان را هزاران ياد باد

مبتلا گشتم در اين بند و بلا کوشش آن حق گزاران ياد باد

گر چه صد رود است در چشمم مدام زنده رود باغ کاران ياد باد

راز حافظ بعد از اين ناگفته ماند ای دريغا رازداران ياد باد

۱۰۴

جمالت آفتاب هر نظر باد ز خوبی روی خوبت خوبتر باد

همای زلف شاهين شهپرت را دل شاهان عالم زير پر باد

کسی کو بسته زلفت نباشد چو زلفت درهم و زير و زبر باد

دلی کو عاشق رويت نباشد هميشه غرقه در خون جگر باد

بتا چون غمزه‌ات ناوک فشاند دل مجروح من پيشش سپر باد

چو لعل شکرينت بوسه بخشد مذاق جان من ز او پرشکر باد

مرا از توست هر دم تازه عشقی تو را هر ساعتی حسنی دگر باد

به جان مشتاق روی توست حافظ تو را در حال مشتاقان نظر باد

۱۰۵

صوفی ار باده به اندازه خورد نوشش باد ور نه انديشه اين کار فراموشش باد

آن که يک جرعه می از دست تواند دادن دست با شاهد مقصود در آغوشش باد

پير ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت آفرين بر نظر پاک خطاپوشش باد

شاه ترکان سخن مدعيان می‌شنود شرمی از مظلمه خون سياووشش باد

گر چه از کبر سخن با من درويش نگفت جان فدای شکرين پسته خاموشش باد

چشمم از آينه داران خط و خالش گشت لبم از بوسه ربايان بر و دوشش باد

نرگس مست نوازش کن مردم دارش خون عاشق به قدح گر بخورد نوشش باد

به غلامی تو مشهور جهان شد حافظ حلقه بندگی زلف تو در گوشش باد

۱۰۶

تنت به ناز طبيبان نيازمند مباد وجود نازکت آزرده گزند مباد

سلامت همه آفاق در سلامت توست به هيچ عارضه شخص تو دردمند مباد

جمال صورت و معنی ز امن صحت توست که ظاهرت دژم و باطنت نژند مباد

در اين چمن چو درآيد خزان به يغمايی رهش به سرو سهی قامت بلند مباد

در آن بساط که حسن تو جلوه آغازد مجال طعنه بدبين و بدپسند مباد

هر آن که روی چو ماهت به چشم بد بيند بر آتش تو بجز جان او سپند مباد

شفا ز گفته شکرفشان حافظ جوی که حاجتت به علاج گلاب و قند مباد

۱۰۷

حسن تو هميشه در فزون باد رويت همه ساله لاله گون باد

اندر سر ما خيال عشقت هر روز که باد در فزون باد

هر سرو که در چمن درآيد در خدمت قامتت نگون باد

چشمی که نه فتنه تو باشد چون گوهر اشک غرق خون باد

چشم تو ز بهر دلربايی در کردن سحر ذوفنون باد

هر جا که دليست در غم تو بی صبر و قرار و بی سکون باد

قد همه دلبران عالم پيش الف قدت چو نون باد

هر دل که ز عشق توست خالی از حلقه وصل تو برون باد

لعل تو که هست جان حافظ دور از لب مردمان دون باد

۱۰۸

خسروا گوی فلک در خم چوگان تو باد ساحت کون و مکان عرصه ميدان تو باد

زلف خاتون ظفر شيفته پرچم توست ديده فتح ابد عاشق جولان تو باد

ای که انشا عطارد صفت شوکت توست عقل کل چاکر طغراکش ديوان تو باد

طيره جلوه طوبی قد چون سرو تو شد غيرت خلد برين ساحت بستان تو باد

نه به تنها حيوانات و نباتات و جماد
هر چه در عالم امر است به فرمان تو باد

۱۰۹

دير است که دلدار پيامی نفرستاد ننوشت سلامی و کلامی نفرستاد

صد نامه فرستادم و آن شاه سواران پيکی ندوانيد و سلامی نفرستاد

سوی من وحشی صفت عقل رميده آهوروشی کبک خرامی نفرستاد

دانست که خواهد شدنم مرغ دل از دست و از آن خط چون سلسله دامی نفرستاد

فرياد که آن ساقی شکرلب سرمست دانست که مخمورم و جامی نفرستاد

چندان که زدم لاف کرامات و مقامات هيچم خبر از هيچ مقامی نفرستاد

حافظ به ادب باش که واخواست نباشد گر شاه پيامی به غلامی نفرستاد

۱۱۰

پيرانه سرم عشق جوانی به سر افتاد وان راز که در دل بنهفتم به درافتاد

از راه نظر مرغ دلم گشت هواگير ای ديده نگه کن که به دام که درافتاد

دردا که از آن آهوی مشکين سيه چشم چون نافه بسی خون دلم در جگر افتاد

از رهگذر خاک سر کوی شما بود هر نافه که در دست نسيم سحر افتاد

مژگان تو تا تيغ جهان گير برآورد بس کشته دل زنده که بر يک دگر افتاد

بس تجربه کرديم در اين دير مکافات با دردکشان هر که درافتاد برافتاد

گر جان بدهد سنگ سيه لعل نگردد با طينت اصلی چه کند بدگهر افتاد

حافظ که سر زلف بتان دست کشش بود بس طرفه حريفيست کش اکنون به سر افتاد

۱۱۱

عکس روی تو چو در آينه جام افتاد عارف از خنده می در طمع خام افتاد

حسن روی تو به يک جلوه که در آينه کرد اين همه نقش در آيينه اوهام افتاد

اين همه عکس می و نقش نگارين که نمود يک فروغ رخ ساقيست که در جام افتاد

غيرت عشق زبان همه خاصان ببريد کز کجا سر غمش در دهن عام افتاد

من ز مسجد به خرابات نه خود افتادم اينم از عهد ازل حاصل فرجام افتاد

چه کند کز پی دوران نرود چون پرگار هر که در دايره گردش ايام افتاد

در خم زلف تو آويخت دل از چاه زنخ آه کز چاه برون آمد و در دام افتاد

آن شد ای خواجه که در صومعه بازم بينی کار ما با رخ ساقی و لب جام افتاد

زير شمشير غمش رقص کنان بايد رفت کان که شد کشته او نيک سرانجام افتاد

هر دمش با من دلسوخته لطفی دگر است
اين گدا بين که چه شايسته انعام افتاد

صوفيان جمله حريفند و نظرباز ولی زين ميان حافظ دلسوخته بدنام افتاد

۱۱۲

آن که رخسار تو را رنگ گل و نسرين داد صبر و آرام تواند به من مسکين داد

وان که گيسوی تو را رسم تطاول آموخت هم تواند کرمش داد من غمگين داد

من همان روز ز فرهاد طمع ببريدم که عنان دل شيدا به لب شيرين داد

گنج زر گر نبود کنج قناعت باقيست
آن که آن داد به شاهان به گدايان اين داد

خوش عروسيست جهان از ره صورت ليکن هر که پيوست بدو عمر خودش کاوين داد

بعد از اين دست من و دامن سرو و لب جوی
خاصه اکنون که صبا مژده فروردين داد

در کف غصه دوران دل حافظ خون شد از فراق رخت ای خواجه قوام الدين داد

۱۱۳

بنفشه دوش به گل گفت و خوش نشانی داد که تاب من به جهان طره فلانی داد

دلم خزانه اسرار بود و دست قضا درش ببست و کليدش به دلستانی داد

شکسته وار به درگاهت آمدم که طبيب به موميايی لطف توام نشانی داد

تنش درست و دلش شاد باد و خاطر خوش که دست دادش و ياری ناتوانی داد

برو معالجه خود کن ای نصيحتگو شراب و شاهد شيرين که را زيانی داد

گذشت بر من مسکين و با رقيبان گفت دريغ حافظ مسکين من چه جانی داد

۱۱۴

همای اوج سعادت به دام ما افتد اگر تو را گذری بر مقام ما افتد

حباب وار براندازم از نشاط کلاه اگر ز روی تو عکسی به جام ما افتد

شبی که ماه مراد از افق شود طالع بود که پرتو نوری به بام ما افتد

به بارگاه تو چون باد را نباشد بار کی اتفاق مجال سلام ما افتد

چو جان فدای لبش شد خيال می‌بستم که قطره‌ای ز زلالش به کام ما افتد

خيال زلف تو گفتا که جان وسيله مساز کز اين شکار فراوان به دام ما افتد

به نااميدی از اين در مرو بزن فالی بود که قرعه دولت به نام ما افتد

ز خاک کوی تو هر گه که دم زند حافظ نسيم گلشن جان در مشام ما افتد

۱۱۵

درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد
نهال دشمنی برکن که رنج بی‌شمار آرد

چو مهمان خراباتی به عزت باش با رندان
که درد سر کشی جانا گرت مستی خمار آرد

شب صحبت غنيمت دان که بعد از روزگار ما
بسی گردش کند گردون بسی ليل و نهار آرد

عماری دار ليلی را که مهد ماه در حکم است
خدا را در دل اندازش که بر مجنون گذار آرد

بهار عمر خواه ای دل وگرنه اين چمن هر سال
چو نسرين صد گل آرد بار و چون بلبل هزار آرد

خدا را چون دل ريشم قراری بست با زلفت
بفرما لعل نوشين را که زودش باقرار آرد

در اين باغ از خدا خواهد دگر پيرانه سر حافظ
نشيند بر لب جويی و سروی در کنار آرد

۱۱۶

کسی که حسن و خط دوست در نظر دارد محقق است که او حاصل بصر دارد

چو خامه در ره فرمان او سر طاعت نهاده‌ايم مگر او به تيغ بردارد

کسی به وصل تو چون شمع يافت پروانه که زير تيغ تو هر دم سری دگر دارد

به پای بوس تو دست کسی رسيد که او چو آستانه بدين در هميشه سر دارد

ز زهد خشک ملولم کجاست باده ناب که بوی باده مدامم دماغ تر دارد

ز باده هيچت اگر نيست اين نه بس که تو را دمی ز وسوسه عقل بی‌خبر دارد

کسی که از ره تقوا قدم برون ننهاد به عزم ميکده اکنون ره سفر دارد

دل شکسته حافظ به خاک خواهد برد چو لاله داغ هوايی که بر جگر دارد

۱۱۷

دل ما به دور رويت ز چمن فراغ دارد
که چو سرو پايبند است و چو لاله داغ دارد

سر ما فرونيايد به کمان ابروی کس که درون گوشه گيران ز جهان فراغ دارد

ز بنفشه تاب دارم که ز زلف او زند دم
تو سياه کم بها بين که چه در دماغ دارد

به چمن خرام و بنگر بر تخت گل که لاله
به نديم شاه ماند که به کف اياغ دارد

شب ظلمت و بيابان به کجا توان رسيدن
مگر آن که شمع رويت به رهم چراغ دارد

من و شمع صبحگاهی سزد ار به هم بگرييم
که بسوختيم و از ما بت ما فراغ دارد

سزدم چو ابر بهمن که بر اين چمن بگريم طرب آشيان بلبل بنگر که زاغ دارد

سر درس عشق دارد دل دردمند حافظ که نه خاطر تماشا نه هوای باغ دارد

۱۱۸

آن کس که به دست جام دارد سلطانی جم مدام دارد

آبی که خضر حيات از او يافت در ميکده جو که جام دارد

سررشته جان به جام بگذار کاين رشته از او نظام دارد

ما و می و زاهدان و تقوا تا يار سر کدام دارد

بيرون ز لب تو ساقيا نيست در دور کسی که کام دارد

نرگس همه شيوه‌های مستی از چشم خوشت به وام دارد

ذکر رخ و زلف تو دلم را ورديست که صبح و شام دارد

بر سينه ريش دردمندان لعلت نمکی تمام دارد

در چاه ذقن چو حافظ ای جان حسن تو دو صد غلام دارد

۱۱۹

دلی که غيب نمای است و جام جم دارد ز خاتمی که دمی گم شود چه غم دارد

به خط و خال گدايان مده خزينه دل به دست شاهوشی ده که محترم دارد

نه هر درخت تحمل کند جفای خزان غلام همت سروم که اين قدم دارد

رسيد موسم آن کز طرب چو نرگس مست نهد به پای قدح هر که شش درم دارد

زر از بهای می اکنون چو گل دريغ مدار که عقل کل به صدت عيب متهم دارد

ز سر غيب کس آگاه نيست قصه مخوان کدام محرم دل ره در اين حرم دارد

دلم که لاف تجرد زدی کنون صد شغل به بوی زلف تو با باد صبحدم دارد

مراد دل ز که پرسم که نيست دلداری که جلوه نظر و شيوه کرم دارد

ز جيب خرقه حافظ چه طرف بتوان بست که ما صمد طلبيديم و او صنم دارد

۱۲۰

بتی دارم که گرد گل ز سنبل سايه بان دارد
بهار عارضش خطی به خون ارغوان دارد

غبار خط بپوشانيد خورشيد رخش يا رب بقای جاودانش ده که حسن جاودان دارد

چو عاشق می‌شدم گفتم که بردم گوهر مقصود
ندانستم که اين دريا چه موج خون فشان دارد

ز چشمت جان نشايد برد کز هر سو که می‌بينم
کمين از گوشه‌ای کرده‌ست و تير اندر کمان دارد

چو دام طره افشاند ز گرد خاطر عشاق
به غماز صبا گويد که راز ما نهان دارد

بيفشان جرعه‌ای بر خاک و حال اهل دل بشنو
که از جمشيد و کيخسرو فراوان داستان دارد

چو در رويت بخندد گل مشو در دامش ای بلبل
که بر گل اعتمادی نيست گر حسن جهان دارد

خدا را داد من بستان از او ای شحنه مجلس
که می با ديگری خورده‌ست و با من سر گران دارد

به فتراک ار همی‌بندی خدا را زود صيدم کن
که آفت‌هاست در تاخير و طالب را زيان دارد

ز سروقد دلجويت مکن محروم چشمم را
بدين سرچشمه‌اش بنشان که خوش آبی روان دارد

ز خوف هجرم ايمن کن اگر اميد آن داری
که از چشم بدانديشان خدايت در امان دارد

چه عذر بخت خود گويم که آن عيار شهرآشوب
به تلخی کشت حافظ را و شکر در دهان دارد

۱۲۱

هر آن کو خاطر مجموع و يار نازنين دارد
سعادت همدم او گشت و دولت همنشين دارد

حريم عشق را درگه بسی بالاتر از عقل است
کسی آن آستان بوسد که جان در آستين دارد

دهان تنگ شيرينش مگر ملک سليمان است
که نقش خاتم لعلش جهان زير نگين دارد

لب لعل و خط مشکين چو آنش هست و اينش هست
بنازم دلبر خود را که حسنش آن و اين دارد

به خواری منگر ای منعم ضعيفان و نحيفان را
که صدر مجلس عشرت گدای رهنشين دارد

چو بر روی زمين باشی توانايی غنيمت دان
که دوران ناتوانی‌ها بسی زير زمين دارد

بلاگردان جان و تن دعای مستمندان است
که بيند خير از آن خرمن که ننگ از خوشه چين دارد

صبا از عشق من رمزی بگو با آن شه خوبان
که صد جمشيد و کيخسرو غلام کمترين دارد

و گر گويد نمی‌خواهم چو حافظ عاشق مفلس
بگوييدش که سلطانی گدايی همنشين دارد

۱۲۲

هر آن که جانب اهل خدا نگه دارد خداش در همه حال از بلا نگه دارد

حديث دوست نگويم مگر به حضرت دوست که آشنا سخن آشنا نگه دارد

دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای فرشته‌ات به دو دست دعا نگه دارد

گرت هواست که معشوق نگسلد پيمان نگاه دار سر رشته تا نگه دارد

صبا بر آن سر زلف ار دل مرا بينی ز روی لطف بگويش که جا نگه دارد

چو گفتمش که دلم را نگاه دار چه گفت ز دست بنده چه خيزد خدا نگه دارد

سر و زر و دل و جانم فدای آن ياری که حق صحبت مهر و وفا نگه دارد

غبار راه راهگذارت کجاست تا حافظ به يادگار نسيم صبا نگه دارد

۱۲۳

مطرب عشق عجب ساز و نوايی دارد نقش هر نغمه که زد راه به جايی دارد

عالم از ناله عشاق مبادا خالی که خوش آهنگ و فرح بخش هوايی دارد

پير دردی کش ما گر چه ندارد زر و زور خوش عطابخش و خطاپوش خدايی دارد

محترم دار دلم کاين مگس قندپرست تا هواخواه تو شد فر همايی دارد

از عدالت نبود دور گرش پرسد حال پادشاهی که به همسايه گدايی دارد

اشک خونين بنمودم به طبيبان گفتند درد عشق است و جگرسوز دوايی دارد

ستم از غمزه مياموز که در مذهب عشق هر عمل اجری و هر کرده جزايی دارد

نغز گفت آن بت ترسابچه باده پرست شادی روی کسی خور که صفايی دارد

خسروا حافظ درگاه نشين فاتحه خواند و از زبان تو تمنای دعايی دارد

۱۲۴

آن که از سنبل او غاليه تابی دارد باز با دلشدگان ناز و عتابی دارد

از سر کشته خود می‌گذری همچون باد چه توان کرد که عمر است و شتابی دارد

ماه خورشيد نمايش ز پس پرده زلف آفتابيست که در پيش سحابی دارد

چشم من کرد به هر گوشه روان سيل سرشک تا سهی سرو تو را تازه‌تر آبی دارد

غمزه شوخ تو خونم به خطا می‌ريزد فرصتش باد که خوش فکر صوابی دارد

آب حيوان اگر اين است که دارد لب دوست
روشن است اين که خضر بهره سرابی دارد

چشم مخمور تو دارد ز دلم قصد جگر ترک مست است مگر ميل کبابی دارد

جان بيمار مرا نيست ز تو روی سال ای خوش آن خسته که از دوست جوابی دارد

کی کند سوی دل خسته حافظ نظری چشم مستش که به هر گوشه خرابی دارد

۱۲۵

شاهد آن نيست که مويی و ميانی دارد بنده طلعت آن باش که آنی دارد

شيوه حور و پری گر چه لطيف است ولی خوبی آن است و لطافت که فلانی دارد

چشمه چشم مرا ای گل خندان درياب که به اميد تو خوش آب روانی دارد

گوی خوبی که برد از تو که خورشيد آن جا نه سواريست که در دست عنانی دارد

دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی آری آری سخن عشق نشانی دارد

خم ابروی تو در صنعت تيراندازی برده از دست هر آن کس که کمانی دارد

در ره عشق نشد کس به يقين محرم راز هر کسی بر حسب فکر گمانی دارد

با خرابات نشينان ز کرامات ملاف هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد

مرغ زيرک نزند در چمنش پرده سرای هر بهاری که به دنباله خزانی دارد

مدعی گو لغز و نکته به حافظ مفروش کلک ما نيز زبانی و بيانی دارد

۱۲۶

جان بی جمال جانان ميل جهان ندارد هر کس که اين ندارد حقا که آن ندارد

با هيچ کس نشانی زان دلستان نديدم يا من خبر ندارم يا او نشان ندارد

هر شبنمی در اين ره صد بحر آتشين است دردا که اين معما شرح و بيان ندارد

سرمنزل فراغت نتوان ز دست دادن ای ساروان فروکش کاين ره کران ندارد

چنگ خميده قامت می‌خواندت به عشرت بشنو که پند پيران هيچت زيان ندارد

ای دل طريق رندی از محتسب بياموز مست است و در حق او کس اين گمان ندارد

احوال گنج قارون کايام داد بر باد در گوش دل فروخوان تا زر نهان ندارد

گر خود رقيب شمع است اسرار از او بپوشان کان شوخ سربريده بند زبان ندارد

کس در جهان ندارد يک بنده همچو حافظ
زيرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد

۱۲۷

روشنی طلعت تو ماه ندارد پيش تو گل رونق گياه ندارد

گوشه ابروی توست منزل جانم خوشتر از اين گوشه پادشاه ندارد

تا چه کند با رخ تو دود دل من آينه دانی که تاب آه ندارد

شوخی نرگس نگر که پيش تو بشکفت چشم دريده ادب نگاه ندارد

ديدم و آن چشم دل سيه که تو داری جانب هيچ آشنا نگاه ندارد

رطل گرانم ده ای مريد خرابات شادی شيخی که خانقاه ندارد

خون خور و خامش نشين که آن دل نازک طاقت فرياد دادخواه ندارد

گو برو و آستين به خون جگر شوی هر که در اين آستانه راه ندارد

نی من تنها کشم تطاول زلفت کيست که او داغ آن سياه ندارد

حافظ اگر سجده تو کرد مکن عيب کافر عشق ای صنم گناه ندارد

۱۲۸

نيست در شهر نگاری که دل ما ببرد بختم ار يار شود رختم از اين جا ببرد

کو حريفی کش سرمست که پيش کرمش عاشق سوخته دل نام تمنا ببرد

باغبانا ز خزان بی‌خبرت می‌بينم آه از آن روز که بادت گل رعنا ببرد

رهزن دهر نخفته‌ست مشو ايمن از او اگر امروز نبرده‌ست که فردا ببرد

در خيال اين همه لعبت به هوس می‌بازم بو که صاحب نظری نام تماشا ببرد

علم و فضلی که به چل سال دلم جمع آورد ترسم آن نرگس مستانه به يغما ببر

بانگ گاوی چه صدا بازدهد عشوه مخر سامری کيست که دست از يد بيضا ببرد

جام مينايی می سد ره تنگ دليست منه از دست که سيل غمت از جا ببرد

راه عشق ار چه کمينگاه کمانداران است هر که دانسته رود صرفه ز اعدا ببرد

حافظ ار جان طلبد غمزه مستانه يار خانه از غير بپرداز و بهل تا ببرد

۱۲۹

اگر نه باده غم دل ز ياد ما ببرد نهيب حادثه بنياد ما ز جا ببرد

اگر نه عقل به مستی فروکشد لنگر چگونه کشتی از اين ورطه بلا ببرد

فغان که با همه کس غايبانه باخت فلک که کس نبود که دستی از اين دغا ببرد

گذار بر ظلمات است خضر راهی کو مباد کتش محرومی آب ما ببرد

دل ضعيفم از آن می‌کشد به طرف چمن که جان ز مرگ به بيماری صبا ببرد

طبيب عشق منم باده ده که اين معجون فراغت آرد و انديشه خطا ببرد

بسوخت حافظ و کس حال او به يار نگفت مگر نسيم پيامی خدای را ببرد

۱۳۰

سحر بلبل حکايت با صبا کرد که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد

از آن رنگ رخم خون در دل افتاد و از آن گلشن به خارم مبتلا کرد

غلام همت آن نازنينم که کار خير بی روی و ريا کرد

من از بيگانگان ديگر ننالم که با من هر چه کرد آن آشنا کرد

گر از سلطان طمع کردم خطا بود ور از دلبر وفا جستم جفا کرد

خوشش باد آن نسيم صبحگاهی که درد شب نشينان را دوا کرد

نقاب گل کشيد و زلف سنبل گره بند قبای غنچه وا کرد

به هر سو بلبل عاشق در افغان تنعم از ميان باد صبا کرد

بشارت بر به کوی می فروشان که حافظ توبه از زهد ريا کرد

وفا از خواجگان شهر با من کمال دولت و دين بوالوفا کرد

۱۳۱

بيا که ترک فلک خوان روزه غارت کرد هلال عيد به دور قدح اشارت کرد

ثواب روزه و حج قبول آن کس برد که خاک ميکده عشق را زيارت کرد

مقام اصلی ما گوشه خرابات است خداش خير دهاد آن که اين عمارت کرد

بهای باده چون لعل چيست جوهر عقل بيا که سود کسی برد کاين تجارت کرد

نماز در خم آن ابروان محرابی کسی کند که به خون جگر طهارت کرد

فغان که نرگس جماش شيخ شهر امروز نظر به دردکشان از سر حقارت کرد

به روی يار نظر کن ز ديده منت دار که کار ديده نظر از سر بصارت کرد

حديث عشق ز حافظ شنو نه از واعظ اگر چه صنعت بسيار در عبارت کرد

۱۳۲

به آب روشن می عارفی طهارت کرد علی الصباح که ميخانه را زيارت کرد

همين که ساغر زرين خور نهان گرديد هلال عيد به دور قدح اشارت کرد

خوشا نماز و نياز کسی که از سر درد به آب ديده و خون جگر طهارت کرد

امام خواجه که بودش سر نماز دراز به خون دختر رز خرقه را قصارت کرد

دلم ز حلقه زلفش به جان خريد آشوب چه سود ديد ندانم که اين تجارت کرد

اگر امام جماعت طلب کند امروز خبر دهيد که حافظ به می طهارت کرد

۱۳۳

صوفی نهاد دام و سر حقه باز کرد بنياد مکر با فلک حقه باز کرد

بازی چرخ بشکندش بيضه در کلاه زيرا که عرض شعبده با اهل راز کرد

ساقی بيا که شاهد رعنای صوفيان ديگر به جلوه آمد و آغاز ناز کرد

اين مطرب از کجاست که ساز عراق ساخت و آهنگ بازگشت به راه حجاز کرد

ای دل بيا که ما به پناه خدا رويم زان چه آستين کوته و دست دراز کرد

صنعت مکن که هر که محبت نه راست باخت عشقش به روی دل در معنی فراز کرد

فردا که پيشگاه حقيقت شود پديد شرمنده ره روی که عمل بر مجاز کرد

ای کبک خوش خرام کجا می‌روی بايست غره مشو که گربه زاهد نماز کرد

حافظ مکن ملامت رندان که در ازل ما را خدا ز زهد ريا بی‌نياز کرد

۱۳۴

بلبلی خون دلی خورد و گلی حاصل کرد باد غيرت به صدش خار پريشان دل کرد

طوطی ای را به خيال شکری دل خوش بود ناگهش سيل فنا نقش امل باطل کرد

قره العين من آن ميوه دل يادش باد که چه آسان بشد و کار مرا مشکل کرد

ساروان بار من افتاد خدا را مددی که اميد کرمم همره اين محمل کرد

روی خاکی و نم چشم مرا خوار مدار چرخ فيروزه طربخانه از اين کهگل کرد

آه و فرياد که از چشم حسود مه چرخ در لحد ماه کمان ابروی من منزل کرد

نزدی شاه رخ و فوت شد امکان حافظ چه کنم بازی ايام مرا غافل کرد

۱۳۵

چو باد عزم سر کوی يار خواهم کرد نفس به بوی خوشش مشکبار خواهم کرد

به هرزه بی می و معشوق عمر می‌گذرد بطالتم بس از امروز کار خواهم کرد

هر آبروی که اندوختم ز دانش و دين نثار خاک ره آن نگار خواهم کرد

چو شمع صبحدمم شد ز مهر او روشن که عمر در سر اين کار و بار خواهم کرد

به ياد چشم تو خود را خراب خواهم ساخت بنای عهد قديم استوار خواهم کرد

صبا کجاست که اين جان خون گرفته چو گل فدای نکهت گيسوی يار خواهم کرد

نفاق و زرق نبخشد صفای دل حافظ طريق رندی و عشق اختيار خواهم کرد

۱۳۶

دست در حلقه آن زلف دوتا نتوان کرد تکيه بر عهد تو و باد صبا نتوان کرد

آن چه سعی است من اندر طلبت بنمايم اين قدر هست که تغيير قضا نتوان کرد

دامن دوست به صد خون دل افتاد به دست به فسوسی که کند خصم رها نتوان کرد

عارضش را به مثل ماه فلک نتوان گفت
نسبت دوست به هر بی سر و پا نتوان کرد

سروبالای من آن گه که درآيد به سماع
چه محل جامه جان را که قبا نتوان کرد

نظر پاک تواند رخ جانان ديدن که در آيينه نظر جز به صفا نتوان کرد

مشکل عشق نه در حوصله دانش ماست حل اين نکته بدين فکر خطا نتوان کرد

غيرتم کشت که محبوب جهانی ليکن روز و شب عربده با خلق خدا نتوان کرد

من چه گويم که تو را نازکی طبع لطيف تا به حديست که آهسته دعا نتوان کرد

بجز ابروی تو محراب دل حافظ نيست طاعت غير تو در مذهب ما نتوان کرد

۱۳۷

دل از من برد و روی از من نهان کرد خدا را با که اين بازی توان کرد

شب تنهاييم در قصد جان بود خيالش لطف‌های بی‌کران کرد

چرا چون لاله خونين دل نباشم که با ما نرگس او سرگران کرد

که را گويم که با اين درد جان سوز طبيبم قصد جان ناتوان کرد

بدان سان سوخت چون شمعم که بر من صراحی گريه و بربط فغان کرد

صبا گر چاره داری وقت وقت است که درد اشتياقم قصد جان کرد

ميان مهربانان کی توان گفت که يار ما چنين گفت و چنان کرد

عدو با جان حافظ آن نکردی که تير چشم آن ابروکمان کرد

۱۳۸

ياد باد آن که ز ما وقت سفر ياد نکرد به وداعی دل غمديده ما شاد نکرد

آن جوان بخت که می‌زد رقم خير و قبول بنده پير ندانم ز چه آزاد نکرد

کاغذين جامه به خوناب بشويم که فلک رهنمونيم به پای علم داد نکرد

دل به اميد صدايی که مگر در تو رسد
ناله‌ها کرد در اين کوه که فرهاد نکرد

سايه تا بازگرفتی ز چمن مرغ سحر آشيان در شکن طره شمشاد نکرد

شايد ار پيک صبا از تو بياموزد کار زان که چالاکتر از اين حرکت باد نکرد

کلک مشاطه صنعش نکشد نقش مراد هر که اقرار بدين حسن خداداد نکرد

مطربا پرده بگردان و بزن راه عراق که بدين راه بشد يار و ز ما ياد نکرد

غزليات عراقيست سرود حافظ که شنيد اين ره دلسوز که فرياد نکرد

۱۳۹

رو بر رهش نهادم و بر من گذر نکرد صد لطف چشم داشتم و يک نظر نکرد

سيل سرشک ما ز دلش کين به درنبرد در سنگ خاره قطره باران اثر نکرد

يا رب تو آن جوان دلاور نگاه دار کز تير آه گوشه نشينان حذر نکرد

ماهی و مرغ دوش ز افغان من نخفت وان شوخ ديده بين که سر از خواب برنکرد

می‌خواستم که ميرمش اندر قدم چو شمع او خود گذر به ما چو نسيم سحر نکرد

جانا کدام سنگ‌دل بی‌کفايتيست کو پيش زخم تيغ تو جان را سپر نکرد

کلک زبان بريده حافظ در انجمن با کس نگفت راز تو تا ترک سر نکرد

۱۴۰

دلبر برفت و دلشدگان را خبر نکرد ياد حريف شهر و رفيق سفر نکرد

يا بخت من طريق مروت فروگذاشت يا او به شاهراه طريقت گذر نکرد

گفتم مگر به گريه دلش مهربان کنم چون سخت بود در دل سنگش اثر نکرد

شوخی مکن که مرغ دل بی‌قرار من سودای دام عاشقی از سر به درنکرد

هر کس که ديد روی تو بوسيد چشم من کاری که کرد ديده من بی نظر نکرد

من ايستاده تا کنمش جان فدا چو شمع او خود گذر به ما چو نسيم سحر نکرد

۱۴۱

ديدی ای دل که غم عشق دگربار چه کرد
چون بشد دلبر و با يار وفادار چه کرد

آه از آن نرگس جادو که چه بازی انگيخت
آه از آن مست که با مردم هشيار چه کرد

اشک من رنگ شفق يافت ز بی‌مهری يار
طالع بی‌شفقت بين که در اين کار چه کرد

برقی از منزل ليلی بدرخشيد سحر وه که با خرمن مجنون دل افگار چه کرد

ساقيا جام می‌ام ده که نگارنده غيب نيست معلوم که در پرده اسرار چه کرد

آن که پرنقش زد اين دايره مينايی کس ندانست که در گردش پرگار چه کرد

فکر عشق آتش غم در دل حافظ زد و سوخت
يار ديرينه ببينيد که با يار چه کرد

۱۴۲

دوستان دختر رز توبه ز مستوری کرد شد سوی محتسب و کار به دستوری کرد

آمد از پرده به مجلس عرقش پاک کنيد تا نگويند حريفان که چرا دوری کرد

مژدگانی بده ای دل که دگر مطرب عشق راه مستانه زد و چاره مخموری کرد

نه به هفت آب که رنگش به صد آتش نرود آن چه با خرقه زاهد می انگوری کرد

غنچه گلبن وصلم ز نسيمش بشکفت مرغ خوشخوان طرب از برگ گل سوری کرد

حافظ افتادگی از دست مده زان که حسود
عرض و مال و دل و دين در سر مغروری کرد

۱۴۳

سال‌ها دل طلب جام جم از ما می‌کرد
وان چه خود داشت ز بيگانه تمنا می‌کرد

گوهری کز صدف کون و مکان بيرون است طلب از گمشدگان لب دريا می‌کرد

مشکل خويش بر پير مغان بردم دوش کو به تاييد نظر حل معما می‌کرد

ديدمش خرم و خندان قدح باده به دست و اندر آن آينه صد گونه تماشا می‌کرد

گفتم اين جام جهان بين به تو کی داد حکيم
گفت آن روز که اين گنبد مينا می‌کرد

بی دلی در همه احوال خدا با او بود او نمی‌ديدش و از دور خدا را می‌کرد

اين همه شعبده خويش که می‌کرد اين جا سامری پيش عصا و يد بيضا می‌کرد

گفت آن يار کز او گشت سر دار بلند جرمش اين بود که اسرار هويدا می‌کرد

فيض روح القدس ار باز مدد فرمايد ديگران هم بکنند آن چه مسيحا می‌کرد

گفتمش سلسله زلف بتان از پی چيست گفت حافظ گله‌ای از دل شيدا می‌کرد

۱۴۴

به سر جام جم آن گه نظر توانی کرد که خاک ميکده کحل بصر توانی کرد

مباش بی می و مطرب که زير طاق سپهر بدين ترانه غم از دل به در توانی کرد

گل مراد تو آن گه نقاب بگشايد که خدمتش چو نسيم سحر توانی کرد

گدايی در ميخانه طرفه اکسيريست گر اين عمل بکنی خاک زر توانی کرد

به عزم مرحله عشق پيش نه قدمی که سودها کنی ار اين سفر توانی کرد

تو کز سرای طبيعت نمی‌روی بيرون کجا به کوی طريقت گذر توانی کرد

جمال يار ندارد نقاب و پرده ولی غبار ره بنشان تا نظر توانی کرد

بيا که چاره ذوق حضور و نظم امور به فيض بخشی اهل نظر توانی کرد

ولی تو تا لب معشوق و جام می خواهی طمع مدار که کار دگر توانی کرد

دلا ز نور هدايت گر آگهی يابی چو شمع خنده زنان ترک سر توانی کرد

گر اين نصيحت شاهانه بشنوی حافظ به شاهراه حقيقت گذر توانی کرد

۱۴۵

چه مستيست ندانم که رو به ما آورد که بود ساقی و اين باده از کجا آورد

تو نيز باده به چنگ آر و راه صحرا گير که مرغ نغمه سرا ساز خوش نوا آورد

دلا چو غنچه شکايت ز کار بسته مکن که باد صبح نسيم گره گشا آورد

رسيدن گل و نسرين به خير و خوبی باد بنفشه شاد و کش آمد سمن صفا آورد

صبا به خوش خبری هدهد سليمان است که مژده طرب از گلشن سبا آورد

علاج ضعف دل ما کرشمه ساقيست برآر سر که طبيب آمد و دوا آورد

مريد پير مغانم ز من مرنج ای شيخ چرا که وعده تو کردی و او به جا آورد

به تنگ چشمی آن ترک لشکری نازم که حمله بر من درويش يک قبا آورد

فلک غلامی حافظ کنون به طوع کند که التجا به در دولت شما آورد

۱۴۶

صبا وقت سحر بويی ز زلف يار می‌آورد
دل شوريده ما را به بو در کار می‌آورد

من آن شکل صنوبر را ز باغ ديده برکندم
که هر گل کز غمش بشکفت محنت بار می‌آورد

فروغ ماه می‌ديدم ز بام قصر او روشن
که رو از شرم آن خورشيد در ديوار می‌آورد

ز بيم غارت عشقش دل پرخون رها کردم
ولی می‌ريخت خون و ره بدان هنجار می‌آورد

به قول مطرب و ساقی برون رفتم گه و بی‌گه
کز آن راه گران قاصد خبر دشوار می‌آورد

سراسر بخشش جانان طريق لطف و احسان بود
اگر تسبيح می‌فرمود اگر زنار می‌آورد

عفاالله چين ابرويش اگر چه ناتوانم کرد
به عشوه هم پيامی بر سر بيمار می‌آورد

عجب می‌داشتم ديشب ز حافظ جام و پيمانه
ولی منعش نمی‌کردم که صوفی وار می‌آورد

۱۴۷

نسيم باد صبا دوشم آگهی آورد که روز محنت و غم رو به کوتهی آورد

به مطربان صبوحی دهيم جامه چاک بدين نويد که باد سحرگهی آورد

بيا بيا که تو حور بهشت را رضوان در اين جهان ز برای دل رهی آورد

همی‌رويم به شيراز با عنايت بخت زهی رفيق که بختم به همرهی آورد

به جبر خاطر ما کوش کاين کلاه نمد بسا شکست که با افسر شهی آورد

چه ناله‌ها که رسيد از دلم به خرمن ماه چو ياد عارض آن ماه خرگهی آورد

رساند رايت منصور بر فلک حافظ که التجا به جناب شهنشهی آورد

۱۴۸

يارم چو قدح به دست گيرد بازار بتان شکست گيرد

هر کس که بديد چشم او گفت کو محتسبی که مست گيرد

در بحر فتاده‌ام چو ماهی تا يار مرا به شست گيرد

در پاش فتاده‌ام به زاری آيا بود آن که دست گيرد

خرم دل آن که همچو حافظ جامی ز می الست گيرد

۱۴۹

دلم جز مهر مه رويان طريقی بر نمی‌گيرد
ز هر در می‌دهم پندش وليکن در نمی‌گيرد

خدا را ای نصيحتگو حديث ساغر و می گو
که نقشی در خيال ما از اين خوشتر نمی‌گيرد

بيا ای ساقی گلرخ بياور باده رنگين
که فکری در درون ما از اين بهتر نمی‌گيرد

صراحی می‌کشم پنهان و مردم دفتر انگارند
عجب گر آتش اين زرق در دفتر نمی‌گيرد

من اين دلق مرقع را بخواهم سوختن روزی
که پير می فروشانش به جامی بر نمی‌گيرد

از آن رو هست ياران را صفاها با می لعلش
که غير از راستی نقشی در آن جوهر نمی‌گيرد

سر و چشمی چنين دلکش تو گويی چشم از او بردوز
برو کاين وعظ بی‌معنی مرا در سر نمی‌گيرد

نصيحتگوی رندان را که با حکم قضا جنگ است
دلش بس تنگ می‌بينم مگر ساغر نمی‌گيرد

ميان گريه می‌خندم که چون شمع اندر اين مجلس
زبان آتشينم هست ليکن در نمی‌گيرد

چه خوش صيد دلم کردی بنازم چشم مستت را
که کس مرغان وحشی را از اين خوشتر نمی‌گيرد

سخن در احتياج ما و استغنای معشوق است
چه سود افسونگری ای دل که در دلبر نمی‌گيرد

من آن آيينه را روزی به دست آرم سکندروار
اگر می‌گيرد اين آتش زمانی ور نمی‌گيرد

خدا را رحمی ای منعم که درويش سر کويت
دری ديگر نمی‌داند رهی ديگر نمی‌گيرد

بدين شعر تر شيرين ز شاهنشه عجب دارم
که سر تا پای حافظ را چرا در زر نمی‌گيرد

۱۵۰

ساقی ار باده از اين دست به جام اندازد
عارفان را همه در شرب مدام اندازد

ور چنين زير خم زلف نهد دانه خال ای بسا مرغ خرد را که به دام اندازد

ای خوشا دولت آن مست که در پای حريف سر و دستار نداند که کدام اندازد

زاهد خام که انکار می و جام کند پخته گردد چو نظر بر می خام اندازد

روز در کسب هنر کوش که می خوردن روز دل چون آينه در زنگ ظلام اندازد

آن زمان وقت می صبح فروغ است که شب گرد خرگاه افق پرده شام اندازد

باده با محتسب شهر ننوشی زنهار بخورد باده‌ات و سنگ به جام اندازد

حافظا سر ز کله گوشه خورشيد برآر بختت ار قرعه بدان ماه تمام اندازد

۱۵۱

دمی با غم به سر بردن جهان يک سر نمی‌ارزد
به می بفروش دلق ما کز اين بهتر نمی‌ارزد

به کوی می فروشانش به جامی بر نمی‌گيرند
زهی سجاده تقوا که يک ساغر نمی‌ارزد

رقيبم سرزنش‌ها کرد کز اين به آب رخ برتاب
چه افتاد اين سر ما را که خاک در نمی‌ارزد

شکوه تاج سلطانی که بيم جان در او درج است
کلاهی دلکش است اما به ترک سر نمی‌ارزد

چه آسان می‌نمود اول غم دريا به بوی سود
غلط کردم که اين طوفان به صد گوهر نمی‌ارزد

تو را آن به که روی خود ز مشتاقان بپوشانی
که شادی جهان گيری غم لشکر نمی‌ارزد

چو حافظ در قناعت کوش و از دنيی دون بگذر
که يک جو منت دونان دو صد من زر نمی‌ارزد

۱۵۲

در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد عشق پيدا شد و آتش به همه عالم زد

جلوه‌ای کرد رخت ديد ملک عشق نداشت عين آتش شد از اين غيرت و بر آدم زد

عقل می‌خواست کز آن شعله چراغ افروزد برق غيرت بدرخشيد و جهان برهم زد

مدعی خواست که آيد به تماشاگه راز دست غيب آمد و بر سينه نامحرم زد

ديگران قرعه قسمت همه بر عيش زدند دل غمديده ما بود که هم بر غم زد

جان علوی هوس چاه زنخدان تو داشت دست در حلقه آن زلف خم اندر خم زد

حافظ آن روز طربنامه عشق تو نوشت که قلم بر سر اسباب دل خرم زد

۱۵۳

سحر چون خسرو خاور علم بر کوهساران زد
به دست مرحمت يارم در اميدواران زد

چو پيش صبح روشن شد که حال مهر گردون چيست
برآمد خنده خوش بر غرور کامگاران زد

نگارم دوش در مجلس به عزم رقص چون برخاست
گره بگشود از ابرو و بر دل‌های ياران زد

من از رنگ صلاح آن دم به خون دل بشستم دست
که چشم باده پيمايش صلا بر هوشياران زد

کدام آهن دلش آموخت اين آيين عياری
کز اول چون برون آمد ره شب زنده داران زد

خيال شهسواری پخت و شد ناگه دل مسکين
خداوندا نگه دارش که بر قلب سواران زد

در آب و رنگ رخسارش چه جان داديم و خون خورديم
چو نقشش دست داد اول رقم بر جان سپاران زد

منش با خرقه پشمين کجا اندر کمند آرم
زره مويی که مژگانش ره خنجرگزاران زد

شهنشاه مظفر فر شجاع ملک و دين منصور
که جود بی‌دريغش خنده بر ابر بهاران زد

از آن ساعت که جام می به دست او مشرف شد
زمانه ساغر شادی به ياد ميگساران زد

ز شمشير سرافشانش ظفر آن روز بدرخشيد
که چون خورشيد انجم سوز تنها بر هزاران زد

دوام عمر و ملک او بخواه از لطف حق ای دل
که چرخ اين سکه دولت به دور روزگاران زد

نظر بر قرعه توفيق و يمن دولت شاه است
بده کام دل حافظ که فال بختياران زد

۱۵۴

راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد
شعری بخوان که با او رطل گران توان زد

بر آستان جانان گر سر توان نهادن گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد

قد خميده ما سهلت نمايد اما بر چشم دشمنان تير از اين کمان توان زد

در خانقه نگنجد اسرار عشقبازی جام می مغانه هم با مغان توان زد

درويش را نباشد برگ سرای سلطان ماييم و کهنه دلقی کتش در آن توان زد

اهل نظر دو عالم در يک نظر ببازند عشق است و داو اول بر نقد جان توان زد

گر دولت وصالت خواهد دری گشودن سرها بدين تخيل بر آستان توان زد

عشق و شباب و رندی مجموعه مراد است چون جمع شد معانی گوی بيان توان زد

شد رهزن سلامت زلف تو وين عجب نيست گر راه زن تو باشی صد کاروان توان زد

حافظ به حق قرآن کز شيد و زرق بازآی
باشد که گوی عيشی در اين جهان توان زد

۱۵۵

اگر روم ز پی اش فتنه‌ها برانگيزد ور از طلب بنشينم به کينه برخيزد

و گر به رهگذری يک دم از وفاداری چو گرد در پی اش افتم چو باد بگريزد

و گر کنم طلب نيم بوسه صد افسوس ز حقه دهنش چون شکر فروريزد

من آن فريب که در نرگس تو می‌بينم بس آب روی که با خاک ره برآميزد

فراز و شيب بيابان عشق دام بلاست کجاست شيردلی کز بلا نپرهيزد

تو عمر خواه و صبوری که چرخ شعبده باز
هزار بازی از اين طرفه‌تر برانگيزد

بر آستانه تسليم سر بنه حافظ که گر ستيزه کنی روزگار بستيزد

۱۵۶

به حسن و خلق و وفا کس به يار ما نرسد
تو را در اين سخن انکار کار ما نرسد

اگر چه حسن فروشان به جلوه آمده‌اند کسی به حسن و ملاحت به يار ما نرسد

به حق صحبت ديرين که هيچ محرم راز به يار يک جهت حق گزار ما نرسد

هزار نقش برآيد ز کلک صنع و يکی به دلپذيری نقش نگار ما نرسد

هزار نقد به بازار کانات آرند يکی به سکه صاحب عيار ما نرسد

دريغ قافله عمر کان چنان رفتند که گردشان به هوای ديار ما نرسد

دلا ز رنج حسودان مرنج و واثق باش که بد به خاطر اميدوار ما نرسد

چنان بزی که اگر خاک ره شوی کس را غبار خاطری از ره گذار ما نرسد

بسوخت حافظ و ترسم که شرح قصه او به سمع پادشه کامگار ما نرسد

۱۵۷

هر که را با خط سبزت سر سودا باشد پای از اين دايره بيرون ننهد تا باشد

من چو از خاک لحد لاله صفت برخيزم داغ سودای توام سر سويدا باشد

تو خود ای گوهر يک دانه کجايی آخر کز غمت ديده مردم همه دريا باشد

از بن هر مژه‌ام آب روان است بيا اگرت ميل لب جوی و تماشا باشد

چون گل و می دمی از پرده برون آی و درآ که دگرباره ملاقات نه پيدا باشد

ظل ممدود خم زلف توام بر سر باد کاندر اين سايه قرار دل شيدا باشد

چشمت از ناز به حافظ نکند ميل آری سرگرانی صفت نرگس رعنا باشد

۱۵۸

من و انکار شراب اين چه حکايت باشد غالبا اين قدرم عقل و کفايت باشد

تا به غايت ره ميخانه نمی‌دانستم ور نه مستوری ما تا به چه غايت باشد

زاهد و عجب و نماز و من و مستی و نياز
تا تو را خود ز ميان با که عنايت باشد

زاهد ار راه به رندی نبرد معذور است عشق کاريست که موقوف هدايت باشد

من که شب‌ها ره تقوا زده‌ام با دف و چنگ
اين زمان سر به ره آرم چه حکايت باشد

بنده پير مغانم که ز جهلم برهاند پير ما هر چه کند عين عنايت باشد

دوش از اين غصه نخفتم که رفيقی می‌گفت حافظ ار مست بود جای شکايت باشد

۱۵۹

نقد صوفی نه همه صافی بی‌غش باشد ای بسا خرقه که مستوجب آتش باشد

صوفی ما که ز ورد سحری مست شدی شامگاهش نگران باش که سرخوش باشد

خوش بود گر محک تجربه آيد به ميان تا سيه روی شود هر که در او غش باشد

خط ساقی گر از اين گونه زند نقش بر آب ای بسا رخ که به خونابه منقش باشد

ناز پرورد تنعم نبرد راه به دوست عاشقی شيوه رندان بلاکش باشد

غم دنيی دنی چند خوری باده بخور حيف باشد دل دانا که مشوش باشد

دلق و سجاده حافظ ببرد باده فروش گر شرابش ز کف ساقی مه وش باشد

پروف ریڈنگ اور ای بک کی تشکیل: اعجاز عبید